We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

9 soruda 19 Mayıs

196 530 279
17.05.2021

İki gün sonra 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı; iktidarın “Yeni Türkiye” söylemi doğrultusunda önemsizleştirmeye, hatta unutturmaya çalıştığı milli bayramlardan biri. Bilindiği gibi 19 Mayıs 1919'da Atatürk Samsun'a çıkarak Türk Bağımsızlık Savaşı'nı örgütlemeye başladı. İşte, 19 Mayıs 1919'un 102. yılında, “9 Soruda 19 Mayıs”ı anlatacağım; Atatürk'ün Samsun'a çıkışıyla ilgili yalan, yanlış ve yutturmacalara cevap verip tarihi gerçekleri ortaya koyacağım.

Soru 1: Atatürk'ü Samsun'a gönderme fikri Vahdettin'e mi ait?

Cevap 1: Vahdettin, 1923'te Mekke'de yayınladığı beyannamesinde “Mustafa Kemal'i Anadolu'ya gönderen kabineye uydum” diyor. (1) İlginçtir! Vahdettin'in, Mustafa Kemal'i “vatanı kurtarsın” diye Samsun'a gönderdiği iddiası, Vahdettin'in sağlığında Vahdettin tarafından değil, Vahdettin'in ölümünden (1926) sonra Mevlanzade Rıfat tarafından ortaya atılıyor. 150'liklerden Mevlanzade Rıfat, 1929'da Halep'te yayınlanan “Türkiye İnkılabının İç Yüzü” adlı kitabında, Vahdettin'in “Anadolu'da milli bir kuvvet hazırlamak için Mustafa Kemal Paşa'yı İtilaf devletlerinden gizli biçimde Anadolu'ya gönderdiği!” yalanını uyduruyor. (2)

Soru 2: Atatürk'ü Samsun'a kimler neden gönderdi?

Cevap 2: İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Calthorpe, 21 Nisan 1919'da Osmanlı Saray Hükümeti'ne bir nota veriyor. Bu İngiliz notasında Anadolu'da silahların toplanması işinin çok ağırdan alındığı, Doğu Anadolu'da baştan başa şuralar kurulduğu, bu şuraların asker topladığı, bu duruma derhal son verilmezse “işlerin ciddiyet kazanacağı” belirtilerek hükümetin hemen harekete geçmesi isteniyor. (3) Ayrıca 25 Nisan 1919'da İngiliz Yüksek Komiser Yardımcısı Amiral Webb, Sadrazam Damat Ferit'i ziyaret ederek aynı istekleri tekrarlıyor. Damat Ferit, İngiliz yetkililere, “Hükümetin halkı silahsızlandırarak” bu sorunu derhal çözeceğini bildiriyor.(4) 21 Nisan 1919 tarihli İngiliz notası ile etekleri tutuşan Osmanlı Saray Hükümeti, İngiliz Yüksek Komiserliği'ne, “İmparatorluk hükümetinin, asayişin bozulmasını önlemek için Mustafa Kemal Paşa'yı bu havalide bulunan Osmanlı birliklerine ‘umumi müfettiş' tayin ettiğini” bildiriyor. (5) Yani, Osmanlı Saray Hükümeti, Mustafa Kemal'i “düşmanla savaşması” için değil, tam tersine -İngilizlerin istedikleri biçimde- düşmana direnenleri susturup “Anadolu'da asayişi sağlaması” için Samsun'a gönderiyor. Aynı günlerde Saray Hükümeti, “işgallere karşı direnilmemesi için” Anadolu'ya nasihat heyetleri de gönderiyor.

Soru 3: Anadolu'ya gönderilen Atatürk'ün görev ve yetkileri nelerdi?

Cevap 3: 6 Mayıs 1919 tarihli talimatnameye göre 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa'ya verilen görev ve yetkiler şunlar: 1. Bölgedeki asayişin düzeltilmesi, asayişsizlik nedenlerinin belirlenmesi, 2. Silah ve cephanenin bir an önce toplanıp koruma altına alınması, 3. Şuralar para ve asker topluyorsa bunun kesinlikle engellenmesi, şuraların kapatılması. Talimatnameye göre Mustafa Kemal, “müfettişlik mıntıkası” olarak gösterilen 3. ve 15. Kolorduların egemenlik bölgelerine emir verebilecekti. Bu iki kolordunun alanı Sinop, Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Amasya, Tokat, Sivas, Erzincan, Gümüşhane, Bayburt, Erzurum ve Van illerini kapsıyordu. Mustafa Kemal'e verilen talimatta bunlara ek olarak Ankara (20. Kolordu), Diyarbakır (13. Kolordu), Bitlis, Elazığ ve Kastamonu illeri ile oradaki kolorduların da “müfettişliğin yapacağı başvuruları dikkate almaları” isteniyordu. (6)

Soru 4: Atatürk'e verilen yetkilerin geniş olmasının nedeni neydi?

Cevap 4: Mustafa Kemal'e geniş yetkiler verilmesinin temelde iki nedeni vardır. Birincisi, doğrudan doğruya 21 Nisan 1919 tarihli İngiliz notasıdır. İngiliz notasında Erzurum, Erzincan, Bayburt, Sivas illerinde silahların toplanması işinin yavaş ilerlediği ve buralarda şuraların toplandığı belirtilmiş, “bu duruma derhal son verilmesi” istenmişti. Etekleri tutuşan Saray Hükümeti, İngilizlerin bu isteğini yerine getirmek için Mustafa Kemal'in yetkilerini bu illeri de kapsayacak biçimde geniş tutmuştu. İkincisi, Mustafa Kemal, 1926'da Falih Rıfkı Atay'a, bu yetkileri, Samsun'a gitmeden önce Genelkurmay İkinci Başkanı Kazım İnanç Paşa'yla yaptığı görüşmede bizzat kendisinin genişlettiğini, bu........

© Sözcü


Get it on Google Play