Fotoğrafın 19 Ağustos 1839’da Fransız Bilimler Akademisi’ndeki tescilinin ve Tasvir-i Efkar’da Türk halkına bu icadın duyurulmasının üzerinden 187 yıl geçmişti. Mösyö Kompa’nın İstanbul’a gelip Beyoğlu’nda bir stüdyo açması, isteyenlere para karşılığı fotoğraf tekniklerini de öğretmesiyle fotoğraf günlük yaşantımıza bir daha hiç çıkmamacasına giriyordu. 

Fotoğraf sanatı tarihimiz; Cumhuriyet öncesi ve sonrası olmak üzere iki üst başlıkta irdelenebilir. Cumhuriyet öncesi yani Osmanlı dönemi fotoğrafı; çoğunlukla gayrimüslim fotoğrafçıların genelde stüdyolarda ürettiği ticari amaçlı ve oryantalist yaklaşımlı diyebileceğimiz fotoğrafları ile asker fotoğrafçıların ürettikleri belgesel nitelikli fotoğrafları kapsar.

Türkiye’de fotoğrafın varoluş sürecine 1934 yılından itibaren tanıklık etmiş olan Cafer Tayyar Türkmen, belgesel fotoğrafçılık, tanıtım fotoğrafçılığı ve bilimsel fotoğrafçılık alanlarında bizzat üreterek bu sürecin içinde yer almıştır. Eğitmen olarak Türkiye’de akademik anlamda fotoğraf eğitiminin başlamasına ve kurumsallaşmasına yaptığı katkı ile fotoğrafın bir sanatsal disiplin olarak yerleşmesinde, yıllar süren sabrı ve emeği vardır. Fotoğrafçılığın Güzel Sanatlar bünyesinde ders olarak okutulmasını sağlayan; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Fakültesi’nin Fotoğraf bölümünün kuruluşuna öncülük eden Cafer Türkmen, aynı zamanda 1959 tarihli İFSAK’ın (İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği) kurucuları arasında yer alarak Türkiye’de fotoğraf kültürünün sağlam bir zemin üzerine oturmasında büyük katkı sunmuştur. Türkiye'de fotoğrafçılığın gelişimine 1930'lardan itibaren tanıklık eden Türkmen, Türkiye'de doğa ve belgesel fotoğrafçılığının da kurucusu sayılır.

Alman Zoolog-Genetikçi, Türk Zoolojisinin kurucusu Ord. Prof. Dr. Curt Kosswig (1903-1982) ile uzun yıllar birlikte çalışan ve onunla Anadolu'nun pek çok yöresinde inceleme seyahatlerinde bulunan Türkiye'nin ilk Doğa Tarihi fotoğrafçılarından olan Cafer Türkmen’in çekmiş olduğu fotoğraflar ve filmler, Türk Doğa Tarihi'nin gelişim sürecinin geçmişten günümüze izlenmesinde paha biçilmez belgeler olarak tanımlanıyor. Zooloji ve dolayısıyla Biyoloji bilimine yapmış olduğu üstün belgesel ve doküman oluşturma azmi ve gayretini kelimlere dökmek çok zor. Cafer Türkmen doğada canlı olarak Anadolu Parsı’nı (Panthera pardus tulliana) çeken kişidir.  Uluslararası mecralarda yayınlanan fotoğraf tek örnektir. Türk fotoğraf tarihinin en kıymetli belgelerinden biridir. Ancak bugün biz onu, doğup büyüdüğü şehir olan Ordu merkezli bir anlatıyla hatırlamak istiyoruz. Ordulu hemşehrileri bu ismi belki ilk kez duyacak! Hayatta iken kurumsal bir davet ve sergi ile onurlandırmak kimselerin aklına gelmedi. Bu ayıbın sorumluluğu hepimize ait.

Umut verici olan ise, bir kültür hazinesi olan arşivinin emin ellerde oluşudur. Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı Prof. Dr. Metin Türkmen, babasının arşivini büyük bir titizlikle muhafaza etmektedir. Bu arşiv içinde Ordu’nun da görsel hafızasına dair fotoğraflar bulunmaktadır. Cafer Tayyar Türkmen’in 1950’lerden 1980’lere uzanan........

© T24