Her insanın günlük yaşantısında diğer insanlarla, olaylarla karşılaştığında zihninde çeşitli düşünceler belirir. Hatta sosyal medyada dolaşırken karşımıza çıkan bir profilde ya da izlediğimiz bir videoda da bu durum gerçekleşmektedir. Bu düşünceler zihnimizde o kadar ânî şekilde canlanıyor ki iradeden bağımsızlığı bile düşünülebilecek seviyededir. Ancak irademizin kesin olarak devreye girdiği nokta ise bu düşüncelerden çıkartılan çeşitli hükümlerin olması. Psikolojide bu anlık ve esasında çok az bilgi içeren “ilk izlenim” ile çıkarım yapma yani “thin-slicing” tabiriyle ilgili detaylı çalışmalar mevcut. Bunun sonucunda farklı durumlara bağlı farklı sonuçlar var. Ancak bizim vurgulamak istediğimiz konu hüsn-ü zan; yani iyi ve güzel düşünce ve kanaat ile sû-i zan; kötü düşünce ve kanaat tâbirleri. 

Yapılan çalışmaları göz önüne alarak çevremizle olan ilişkilerimizde hüsn-ü zan ile sû-i zan arasındaki uçurumu bir örnekle anlatalım. Mesela; kişi yeni tanıştığı bir kimseye mesaj gönderip cevap alamadığı taktirde bu durum karşısında zihninde otomatik olarak çeşitli düşünceler oluşmakta. Bu düşüncelerden mesaj gönderdiği kişinin kibirli olduğu fikrini alarak bunu hüküm halinde kabul ettiği taktirde sonraki günlerde mesaj gönderdiği kişinin gerçekleştireceği tüm davranışları “zaten kibirli birisi” ön kabulüyle değerlendirebilecektir. Hatta o kişi geç de olsa dönüş yapmış olsa bile ya da sonraki günlerde iyilik yaptığında bunu “zaten mecbur olduğu için yaptı, yapıyor” gibi, olumsuz hüküm penceresinden değerlendirmekte. Yani sû-i zannın, anlık olumsuz düşüncelerden çok tüm bir ilişkiyi ve iletişimi felâkete........

© Yeni Asya