Sağlık sistemi, yalnızca hastalıkların biyolojik yönüne değil, hastaların psikososyal ve kültürel yapısına da duyarlı olmak zorundadır. Bu durum, kültürel farklılıklara karşı hassas, hastanın merkeze alındığı eşitlikçi bir sağlık hizmeti anlayışını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda farklı kültürel inançlar ve uygulamalar hakkında bilgi sahibi olmak olarak adlandırabileceğimiz kültürel duyarlılık kavramı, günümüzde sağlık hizmet sağlayıcıları için olmazsa olmaz bir zorunluluk haline gelmiştir.

Ulus-devletlerin geçen yüzyılın başında ortaya çıkması ile beraber, eğitimden sağlığa kadar sunulan tüm hizmetlerin tek tip kültür anlayışına göre şekillendirilmesi zamanının konjonktüründe normal karşılanabilirdi. Ancak aradan geçen yüzyıldan fazla süre içinde toplumların homojen yapısı başta göçler, ticaretin uluslararası hale gelmesi, dünya genelinde eğitim kaynaklı öğrenci hareketliliği ve küreselleşme gibi birçok nedenle ortadan kalkmaya başladığı için, kamu hizmetlerinin toplumdaki farklı kültürlere göre şekillendirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır.

Çağımızın politik tartışmalarının önemli belirleyicilerinden biri olan göç ve göçmenler meselesi ekonomiden eğitim hayatına, güvenlikten sağlık sistemlerinin dönüşümüne kadar ülkelerin kaderine etki etmektedir. Bir ülkenin kendi içinde bile bölgelerarası kültürel farklılıklar mevcut iken başka ülkelerden eğitim, yerleşim veya başka nedenlerle gelen insanların yaşayacakları ülkenin kültürüne uyum sağlamaları uzun zaman alabilmektedir.

Dünya tarihinin şekillenmesinde önemli bir olgu olan göçler, farklı şekillerde de olsa günümüzde varlığını birçok nedenden dolayı artırarak devam ettirmektedir. Göç edilen ülkenin sistemine adapte olamayan ve kendi kültürlerini yaşamaya devam eden göçmenler, bu durumun hem kendilerine hem de yaşadıkları ülkenin sistemine getirdiği zorlukları hayatın bütün alanlarında olduğu gibi sağlık sisteminde de tecrübe ediyorlar. Göç, savaşlar, ekonomik fırsat arayışları ile politik değişimlerin etkisi ve bir ülkeden bir başka ülkeye gitmenin çok çeşitli yollarının ortaya çıkmasıyla farklı etnik, dinî ve kültürel grupların bir arada yaşadığı toplumların demografik değişim ve çeşitliliği giderek artmış olup kültürel farklılıkları olan bireyler sağlık sistemi içinde daha fazla görünür hale gelmiştir.

Sağlık sistemi, yalnızca hastalıkların biyolojik yönüne değil, hastaların psikososyal ve kültürel yapısına da duyarlı olmak zorundadır. Bu durum, kültürel farklılıklara karşı hassas, hastanın merkeze alındığı eşitlikçi bir sağlık hizmeti anlayışını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda farklı kültürel inançlar ve uygulamalar hakkında bilgi sahibi olmak olarak adlandırabileceğimiz kültürel duyarlılık kavramı, günümüzde sağlık hizmet sağlayıcıları için olmazsa olmaz bir zorunluluk haline gelmiştir. Ancak dünya genelinde kültürel çeşitliliği fazla olan toplumlarda sunulan sağlık hizmetlerinde, kültürel duyarlılık eksikliği sık görülen bir durumdur ve hastaların memnuniyetini, tedaviye uyumunu ve sağlanan hizmetin etkinliğini doğrudan etkileyen, tıbbi eşitsizliklere yol açan temel unsurlardan biridir. Çok kültürlü toplumlarda, hastaların sağlık hizmetlerine erişiminde sosyoekonomik durum, dil bariyeri, kültürel farklılıklar ve yapısal ayrımcılık gibi faktörler önemli rol oynamaktadır.

Kültürel Yeterlilik

Sosyal gruplar tarafından öğrenilip paylaşılan inanç ve davranışlar olarak tanımlayabileceğimiz kültür, insanların sağlığa yönelik algısını, hastalıklara karşı oluşturduğu tepkiyi ve tedaviye uyumlarını şekillendiren ana etmenlerden biridir. Kültürel farklılıkları fonksiyonel bir şekilde tanımlayabilme, bireylerin kültürel çeşitliliğine duyarlı olarak empati yapabilme, geleneksel inanç sistemlerini ve iletişim biçimlerini tanıyıp etkin sağlık hizmeti sunma kapasitesine ulaşabilme, kültürel yeterlilik olarak tanımlanmaktadır. Sağlık çalışanlarının kültürel yeterlilik becerilerinin olması, tanı ve tedavi süreçlerinin olumlu sonuçlanması açısından önemlidir. Farklı bir kültüre ait hastanın diline, değerlerine, inançlarına, davranış kalıplarına saygı duyup anlama ve bu hastaların ihtiyaçlarına yönelik hizmet sunabilme becerisi olan kültürel yeterliliğe sahip olmanın, hekimlerin hastaları ile aralarında güvene dayalı bir ilişki tesis etmesini sağlayacağı ve sağlık hizmet kalitesini artıracağı açıktır.

Toplumlardaki kültürel çeşitliliğin giderek arttığı dünyamızda, hekimlerin sadece tıbbi bilgileriyle değil, kültürel farkındalık ve empati becerileriyle de donanmış olması gerekmektedir. Kültürel geçmişi farklı bireylerin sağlık algısı, hastalık tanımı, tanı ve tedavi süreçlerine yaklaşımı ve sağlık sisteminden beklentileri birbirlerinden büyük oranda farklılık göstermektedir. Farklı kültürlerden hastalara yönelik saygılı ve anlayışlı bir yaklaşım hem hasta memnuniyetini hem de klinik sonuçları olumlu etkileyecektir. Sağlık sistemlerinin bu konu hakkında yapısal düzenlemeler yapması, meslek içi eğitimler düzenlemesi ve tıp fakültelerinde kültürel yeterlilik eğitimine ağırlık verilmesi, daha adil, etkin ve kapsayıcı bir sağlık hizmeti için elzemdir. Kültürel çeşitliliği bir zenginlik olarak kabul eden bu yaklaşım, hasta ile hekim arasındaki güveni artırıp sağlık hizmetlerindeki memnuniyeti yükseltirken aynı zamanda sağlıkta eşitliğin sağlanmasına katkı sunacaktır.

Sağlık Eşitsizliği

Martin Luther King’in ifadesiyle yazacak olursak “Tüm eşitsizlik formları arasında en sarsıcı ve acımasız olanı sağlık hizmetindeki eşitsizliktir”. Genel olarak........

© Perspektif