De revolutie van paus Leo XIV is er niet een van de wereld maar van onze harten en zielen

Ik moet nog steeds drie romans uit lezen maar steeds doet zich een hinderpaal voor. Nu is dat de eerste encycliek van paus Leo XIV, Magnifica Humanitas , oftewel Geweldige mensheid. Voor niet katholieken: een encycliek is een soort opiniestuk van de paus zelf. Gelovigen moeten de meningen van Christus´ plaatsbekleder op aarde natuurlijk serieus nemen maar het is geen geloofswaarheid. Je kunt er anders over blijven denken en toch met gerust hart ter communie gaan.

Pausen zijn niet spaarzaam met woorden. Encyclieken hebben meestal de omvang van een behoorlijke brochure. Dat geldt ook voor Magnifica Humanitas.

Paus Leo XIV sluit rechtstreeks aan op de beroemdste encycliek van zijn naamgenoot  Leo XIII, Rerum Novarum uit 1891. Dit oude verhaal is nog steeds de moeite waard. De vertaling van Rerum Novarum is niet over nieuwe dingen, zoals de huidige heilige vader zegt, maar 'over de revolutie'. Een scherpere aanval op het kapitalisme heb ik zelden gelezen.

Vervolgens veroordeelt Leo XIII de grote concurrerende levensbeschouwingen van zijn tijd, het liberalisme én het socialisme even hard. Daarna schetst hij een eigen toekomstbeeld dat bekendheid kreeg als de katholieke sociale leer. Leo XIII - en hij was lang niet de enige katholieke leider in zijn tijd - greep terug op de middeleeuwse gilden. Daarin waren meesters en knechts per branche verenigd. Iets dergelijks wil de katholieke sociale leer ook: patroons en arbeiders die in gezamenlijk overleg eerlijke lonen en sociale bescherming afspreken, bijvoorbeeld in de vorm van verzekeringen tegen ziekte, invaliditeit en werkloosheid. In plaats van klassenstrijd bepleit Leo XIII klassensamenwerking. Die is geboden in het algemeen belang en natuurlijk in overeenstemming met de katholieke ethiek.

De huidige paus Leo XIV neemt in zijn encycliek deze Rerum Novarum tot uitgangspunt om vervolgens de blik te richten op robotica en kunstmatige intelligentie want volgens hem doordringen die ieders leven tot in de diepste vezels. Die kunnen immers ontregelende effecten hebben. Daarom heeft de maatschappij instrumenten nodig om die tegen te gaan. Leo citeert vervolgens paus Franciscus die waarschuwde tegen de concentratie van macht in handen van weinigen die kennis van 'kernenergie, biotchnologie, informatietechnologie, kennis over het DNA en vele andere zaken' weten te monopoliseren. Het is maar de vraag of zij die kennis voor het algemeen welzijn toepassen.

Net als Leo XIII predikt nummer XIV geen revolutie. Hij begint over de culturele en spirituele wortels van de grote veranderingen die de mensheid doormaakt. Hij haalt de bijbel erbij. Bouwt de mensheid aan een nieuwe Toren van Babel, die onder zijn eigen gewicht instort? Of zal zij een voorbeeld nemen aan Nehemia, die de joden na de Babylonische ballingschap terugleidde naar Jeruzalem? Hij herbouwde de stad niet volgens een strak en groots plan maar liet het over aan de gemeenschap. Mannen, vrouwen, priesters en ambachtslieden schiepen zich woningen naar hun eigen zin. Zo vormde zich een........

© Joop