Βέρα κομμουνίστρια, αγωνίστρια της ιταλικής Αντίστασης, αργότερα επιφανές μέλος του PCI, σύντροφος του Παλμίρο Τολιάτι, με εξαιρετική κοινοβουλευτική παρουσία, εστιασμένη στην πολιτική για την οικογένεια και τα δικαιώματα των γυναικών, υπήρξε βέβαια και η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του ιταλικού Κοινοβουλίου και με αφορμή την 106η επέτειο από τη γέννησή της, δημοσιεύουμε αποσπάσματα από μία συνέντευξη που είχε δώσει το 1979 μετά την επίσκεψή της στην Ελλάδα

Η Νίλντε Γιότι ήταν μία από τις πιο φωτεινές και δυναμικές παρουσίες που γνώρισα. Ηταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του ιταλικού Κοινοβουλίου. Πίστευε στον κομμουνισμό, μαζί με τον σύντροφό της, Παλμίρο Τολιάτι, ιδρυτή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας. Ηθελε να βοηθήσει στην πρόοδο, στην καλυτέρευση της ζωής του λαού της.

Με αφορμή τη γέννησή της στις 10 Απριλίου, σκέφτηκα να την εντάξω στις «Γυναίκες του καιρού μας».

Ηταν το 1979 όταν τη συνάντησα στο γραφείο της στη Ρώμη και θαύμασα την προσωπικότητα, τις ικανότητες, τη δύναμη του λόγου της. Η συνέντευξη δεν είναι ανέκδοτη, δημοσιεύτηκε σε κυριακάτικη εφημερίδα. Προσθέτω μόνο ένα ανέκδοτο απόσπασμά της.

Ο γραμματέας του πολιτικού της γραφείου όρισε τη μέρα συνάντησής μας στο Παλάτσο Μοντετσιτόριο. Κύριο χαρακτηριστικό της ήταν η απλότητα, η σταθερότητα στις απόψεις της και η εγκαρδιότητα στις σχέσεις της.

Η Νίλντε Γιότι δεν αναδείχτηκε τυχαία στο επίζηλο αξίωμα της προέδρου του ιταλικού Κοινοβουλίου. Ηταν, αναμφισβήτητα, μια προσωπικότητα με δυναμισμό, με έντονη παρουσία στην πολιτική σκηνή και αξιοσημείωτο αγωνιστικό παρελθόν.

Στη μακρά συνομιλία που είχα μαζί της στο Μέγαρο της Βουλής η κ. Γιότι μίλησε με ενθουσιασμό για την, πρόσφατη τότε, επίσκεψή της στην Ελλάδα, υπογράμμισε τη σημασία των συνομιλιών της με τους Ελληνες πολιτικούς (πρωθυπουργός ήταν τότε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής) και έκανε μια ανάλυση της πολιτικής κατάστασης που επικρατούσε το ’79 στην Ιταλία. Και να τι μου είχε πει:

• Κυρία πρόεδρε, πριν από λίγες μέρες γυρίσατε από την Ελλάδα. Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας;

Οι εντυπώσεις μου είναι εξαιρετικά θετικές. Δεν μιλώ μόνο για τις φυσικές ομορφιές της χώρας, που είναι απερίγραπτες σε μεγαλοπρέπεια, αλλά και για τις πνευματικές, τις ψυχικές. Εφυγα με τις καλύτερες εντυπώσεις για τα μεγάλα αισθήματα συμπάθειας που εκδηλώθηκαν απέναντί μου εκ μέρους του προέδρου της Βουλής (Κ. Παπακωνσταντίνου), της κυβέρνησης, των πολιτικών δυνάμεων. Πρέπει επίσης να πω ότι

-και αυτό μου έκανε ιδιαίτερη ευχαρίστηση- τα ίδια αισθήματα συμπάθειας έδειξε και ο απλός κόσμος, ίσως γιατί η τηλεόραση είχε μεταδώσει τη συνάντηση που είχα με τον πρόεδρο της Βουλής. Την τελευταία, λοιπόν, μέρα καθώς περνούσαμε από τους δρόμους των Αθηνών ο κόσμος με χαιρετούσε με μεγάλη εγκαρδιότητα. Αυτό μου έδωσε μεγάλη ευχαρίστηση, αλλά μου έδωσε και την εντύπωση ότι η φιλία μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας είναι κάτι πολύ σημαντικό.

• Κατά τη διάρκεια της παραμονής σας επισκεφτήκατε αρχηγούς πολιτικών κομμάτων. Ποια ήταν τα θέματα των συνομιλιών σας;

Μιλήσαμε για διάφορα θέματα. Το σημαντικότερο απ’ όλα ήταν το θέμα των σχέσεων Ιταλίας και Ελλάδας έναντι της Κοινής Αγοράς. Το μεγάλο αυτό γεγονός, δηλαδή η είσοδος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, θα συνδέσει την Ελλάδα και την Ιταλία σε μια κοινή δράση στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την επίλυση των προβλημάτων της Νοτίου Ευρώπης. Δηλαδή, των φτωχών χωρών της Κοινότητας. Για τα οποία προβλήματα τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία ενδιαφέρονται ζωηρά.

Αυτό υπήρξε πάντα το επίκεντρο των συζητήσεων, ακόμα και με τους κ. Παπανδρέου και Φλωράκη. Πρέπει να πω ότι εκ μέρους της αντιπολίτευσης υπήρξε η επιβεβαίωση της αντιθέσεώς τους για την είσοδο στην ΕΟΚ, υποστηρίζοντας ότι η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας είναι τέτοια ώστε να μην μπορεί να αντέξει στην πρόσκρουση με την οικονομία των κοινοτικών χωρών. Πάντως, αυτό που τονίστηκε κυρίως από τον κ. Παπανδρέου είναι ότι όταν η Ελλάδα γίνει μέλος της ΕΟΚ φυσικά θα πρέπει να αναπτυχθούν οι σχέσεις με την Ιταλία, ακριβώς για να προασπιστούν τα συμφέροντα της χώρας μας έναντι του πλουσιότερου τμήματος της ΕΟΚ.

Πολιτικοί πρόσφυγες και Κυπριακό

• Θα ήθελα τη γνώμη σας για το θέμα των πολιτικών προσφύγων.

Πιστεύω πως είναι ένα εξαιρετικά σοβαρό πολιτικό πρόβλημα και βαθιά δραματικό. Αγγίζω μια πληγή ακόμα ανοιχτή μιλώντας γι’ αυτό το θέμα, έστω κι αν πέρασαν 30 χρόνια από τότε.

Αφού πέρασαν τόσα χρόνια, ίσως μια πράξη καθολικής επιείκειας για τους Ελληνες πολιτικούς πρόσφυγες θα αποτελούσε μια πράξη πολύ λογική.

Αν μου επιτρέπετε να πω, και φυσικά είναι προσωπική μου άποψη, στην Ιταλία αμέσως μετά τον πόλεμο φερθήκαμε με επιείκεια στους φασίστες που είχαν πολεμήσει εναντίον μας κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα. Η κυβέρνηση τότε –υπουργός Δικαιοσύνης ήταν ο σύντροφος Παλμίνο Τολιάτι που ήταν κομμουνιστής– εξετάζοντας αργότερα αυτή την πράξη διαπίστωσε ότι δεν ήταν επιείκεια, αλλά αντίθετα κάτι πολύ θετικό, γιατί έδωσε συνοχή και ενότητα στη χώρα μας.

Στην περίπτωση της Ελλάδας δεν πρόκειται για φασίστες, πρόκειται για ανθρώπους που πιθανόν να έσφαλαν, ας πούμε ακόμα πως έσφαλαν τραγικά. Πιστεύω ότι μια παρόμοια πράξη θα χρησίμευε στη συνοχή του ελληνικού λαού.

• Για το Κυπριακό τι έχετε να μας πείτε;

Μετά από πρωτοβουλία του υπουργού Εξωτερικών κ. Ράλλη, έκανα μια αναφορά για αυτό το ζήτημα. Ο ίδιος εξέφρασε μια μεγάλη ανησυχία, κυρίως για την αβεβαιότητα της τουρκικής κατάστασης. Ελεγε ο κ. Ράλλης ότι το πρόβλημα καθίσταται και πάλι σοβαρό περισσότερο απ’ ό,τι ήταν μέχρι σήμερα. Η αβεβαιότητα της τουρκικής κατάστασης δημιουργεί δυσκολίες μιας σχέσεως και επαφής για διαπραγματεύσεις.

Η πολιτική στην Ιταλία

• Θα θέλατε να μας αναπτύξετε πού οφείλεται η πολιτική αστάθεια της Ιταλίας;

Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μια πολιτική αστάθεια, όχι υπό την έννοια πως υπάρχει κίνδυνος για το δημοκρατικό καθεστώς. Αυτό δεν το πιστεύω. Θέλω να πω ότι υπάρχουν μερικοί που αποπειρώνται την κατάλυση του πολιτεύματος και αυτή είναι η τρομοκρατία στο σύνολό της. Αυτό αποτελεί σοβαρότατο κίνδυνο. Πιστεύω, όμως, ότι στην Ιταλία υπάρχουν δυνάμεις σοβαρές και δοκιμασμένες για να εγγυηθούν τη δημοκρατία και αυτές είναι τα μεγάλα πολιτικά κόμματα, τα συνδικάτα, η ίδια η οργάνωση της Εκκλησίας που αποτελούν σημεία αντίστασης πολύ δυνατά. Απ’ αυτήν την άποψη πρέπει να πω ότι το βασικό πρόβλημα είναι οι σχέσεις με το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Είναι ένα πρόβλημα που δημιουργεί πολλές δυσκολίες.

Το γεγονός ότι δεν υπάρχει μια κυβέρνηση με μια σίγουρη ευρεία πλειοψηφία καθιστά δύσκολη τη διακυβέρνηση της Ιταλίας. Είναι πολύ σοβαρή η αντιμετώπιση των προβλημάτων που είναι κρίσιμα και που πρέπει να αντιμετωπιστούν για το συμφέρον του λαού.

• Βλέπετε πιθανή τη συμμετοχή του PCI (ΙΚΚ) στην κυβέρνηση;

Εγώ φυσικά μετέχω στο Κομμουνιστικό Κόμμα, είμαι μέλος του κόμματος και επιπλέον των διοικητικών του οργάνων. Πιστεύω πως η συμμετοχή του Κ.Κ. στην κυβέρνηση της χώρας αποτελεί σήμερα βασική προϋπόθεση για να σχηματιστεί μια κυβέρνηση σταθερή και ικανή να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της χώρας.

Αυτά που λέγονται για εμπόδια και προβλήματα που θα προκύψουν από τη συμμετοχή του Κ.Κ. στην κυβέρνηση είναι παράλογα, δεν ευσταθούν με κανέναν τρόπο.

Ζητούν από το ΙΚΚ να δώσει δείγματα δημοκρατικότητας. Μα εμείς τα δώσαμε από τότε που γεννηθήκαμε ως κόμμα και η ιστορία της Ιταλικής Δημοκρατίας είναι η ίδια η ιστορία των αγώνων του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Επομένως, έτσι όπως τίθεται το θέμα αυτό είναι μια προσβολή για μας. Το γνωρίζει άριστα αυτός που το θέτει. Τώρα τελευταία ήρθε στην επιφάνεια το θέμα της ιδεολογίας του μαρξισμού - λενινισμού. Πρόσφατα πρόσθεσαν και τον Γκράμσι.

Αυτό θα ήταν σαν να θέλαμε εμείς να ζητήσουμε από τους αρχηγούς του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος να απαρνηθούν την πίστη τους στον Θεό. Δεν εννοώ τους δεσμούς τους πολιτικούς αλλά τους πνευματικούς με την Καθολική Εκκλησία.

• Πόσο η εργασία διαμορφώνει τον άνθρωπο;

Η εργασία είναι βασική για κάθε άνθρωπο. Αυτή δημιουργεί τον άνθρωπο. Επιδρά στην ψυχική και σωματική του ανάπτυξη. Ακόμα και στη διαμόρφωση του χεριού του. Ετσι, το χέρι είναι και δημιούργημά της. Αυτό έφτασε σε υψηλό βαθμό τελειότητας ώστε να δημιουργήσει τους πίνακες του Ντα Βίντσι, του Ραφαήλ, τα αγάλματα. Ολος ο άνθρωπος αναπτύσσεται μέσα στην κοινωνική πράξη, πνευματική και σωματική. Ολα έχουν μέσα τους χαραγμένα την πνοή του.

• Η βασική δουλειά, όμως, δεν είναι η παραγωγή;

Αυτή προσδιορίζει και τον κοινωνικό χαρακτήρα. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την τεράστια και πολύμορφη σημασία της παραγωγικής δύναμης.

• Θα θέλαμε να μας μιλήσετε για τη συμμετοχή σας στον αντιφασιστικό αγώνα, για τις εμπειρίες, για τις στιγμές που περάσατε.

Ανήκω σε μια γενιά που γεννήθηκε όταν ο φασισμός είχε νικήσει και επομένως μεγάλωσα μέχρι τα 20 χρόνια μου σε φασιστική περίοδο, μ’ όλες τις οργανωτικές φόρμουλες που είχε ο φασισμός.

Ευτυχώς η οικογένειά μου είχε αντιφασιστικά αισθήματα. Ο πατέρας μου ήταν σοσιαλιστής, οργανωτικό στέλεχος συνδικάτων, και επομένως πάντοτε στο σπίτι μας επικρατούσε αντιφασιστικό κλίμα. Στη ζωή όλων των νέων υπάρχει μια φάση που τίθενται σε αμφισβήτηση οι οικογενειακές αξίες. Μετά, στη διάρκεια του πολέμου, άρχισα να έχω σχέσεις κι επαφές με αντιφασιστικές ομάδες διανοουμένων.

Θέλω να σας διηγηθώ ένα γεγονός που είχε τεράστια σημασία στην κομματική μου εκλογή.

Ο τσαγκάρης της γειτονιάς μου ήταν κομμουνιστής και μπαινόβγαινε στις φυλακές κατά τη διάρκεια του φασισμού. Μόλις συνέβαινε κάτι τον έπιαναν, μετά τον άφηναν, αργότερα τον ξανάπιαναν. Αυτό συνεχιζόταν για κάμποσο καιρό. Μαζί του είχα κάνει κάμποσες συζητήσεις, ήταν άνθρωπος με μέτρια μόρφωση, αλλά οργανωτής των πρώτων αντιστασιακών ομάδων. Αυτός ο τσαγκάρης είχε ένα τραγικό τέλος. Θυμάμαι πολύ καλά ένα χειμωνιάτικο πρωινό, 1943-1944, καθώς πήγαινα στο σχολείο στην πόλη απ’ το χωριό που είχαμε καταφύγει, τον είδα νεκρό πάνω στο χιόνι. Τον σκότωσαν οι φασίστες. Εκείνο το χιονισμένο πρωινό ήταν καθοριστικό στο να πάρω ορισμένες αποφάσεις. Από τότε άρχισα τη συμμετοχή μου στον παρτιζάνικο αγώνα. Συγκινούμαι ακόμη όταν μιλάω γι’ αυτό. Ηταν πολύ δραματική σκηνή.

Στην προεδρία του ιταλικού Κοινοβουλίου

• Δεν είναι δύσκολο λόγω των πολιτικών ταραχών στην Ιταλία μια γυναίκα να γίνει πρόεδρος;

Πρώτα πρώτα πρέπει να πω ότι είχα την τύχη να ανήκω σε ένα κόμμα που έθεσε πρώτο στην Ιταλία τη γυναικεία χειραφέτηση. Θέλω να τιμήσω σ’ αυτό το σημείο τον λόγο του Τολιάτι καθώς και όλη την επεξεργασία που έγινε στο κόμμα όταν ανήγαγε το γυναικείο ζήτημα σε ένα από τα στοιχεία μετασχηματισμού της ιταλικής κοινωνίας.

Χρειάστηκε να διεξαγάγουμε αγώνες ακόμα και μέσα στο κόμμα μας για να μπορέσουμε να επιβάλουμε τις ικανότητές μας και τον σωστό ρόλο μας μέσα στο κόμμα. Φυσικά δεν αρκεί να είναι κάποιος κομμουνιστής για να πέσουν τα ταμπού. Δυσκολίες συναντήσαμε και μέσα στο κόμμα.

Πιστεύω ότι με εξέλεξαν πρόεδρο της Βουλής γιατί κατά τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκε μια μεγάλη άνθηση του γυναικείου κινήματος που επηρέασε όλα τα πολιτικά κόμματα. Βέβαια, συμβάλλουν πολύ και οι προσωπικές μου ικανότητες, διαφορετικά δεν θα μπορούσα να φτάσω στη θέση της Βουλής.

• Ως αγωνίστρια για την απελευθέρωση της γυναίκας, τι έχετε να μας πείτε;

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Ιταλία έχει σήμερα νομοθεσία που είναι πιο προωθημένη από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες όσον αφορά τις οικογενειακές σχέσεις ή το διαζύγιο -έστω και αν το κατακτήσαμε με μεγαλύτερη καθυστέρηση απ’ τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το κατακτήσαμε όμως με τέτοιο τρόπο που το μιμούνται οι άλλες χώρες. Αλλά και στο θέμα της κοινωνικής νομοθεσίας καταφέραμε τη χρηματοδότηση για τη λειτουργία παιδικών σταθμών, τα κρατικά νηπιαγωγεία, τα θέματα ισότητας, ίσης αμοιβής, τη δυνατότητα ίσης εξέλιξης και των δύο φύλων. Τέλος, ψηφίζουμε νόμο για τις εκτρώσεις. Επομένως, κάναμε πολλά βήματα προς τα μπροστά.

Εχουμε, όμως, περιορισμένο αριθμό εργαζόμενων γυναικών και άλλη δυσκολία είναι το δικαίωμα της γυναίκας να εργάζεται. Αυτό όμως δεν είναι θέμα νομοθετικό, αλλά συνδέεται με την οικονομική ανάπτυξη, με τον μετασχηματισμό. Ενα άλλο επίσης σοβαρό πρόβλημα είναι η μικρή παρουσία των γυναικών στον πολιτικό και διοικητικό χώρο.

• Εσείς που βρίσκεστε στην αντιπολίτευση, πώς έτυχε να κατέχετε μια θέση κυβερνητική;

Εμείς οι κομμουνιστές υποστηρίζαμε πάντα ότι τα θεσμικά αξιώματα (πρόεδρος της Δημοκρατίας, της Γερουσίας, της Βουλής κ.λπ.) δεν πρέπει να συνδέονται με τις κυβερνητικές πλειοψηφίες, αλλά να συνδέονται με την ευρύτερη έκφραση των πολιτικών δυνάμεων στο Κοινοβούλιο. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη ελευθερία στο Κοινοβούλιο, υπό την έννοια ότι δεν είναι συνδεδεμένες ούτε στην εσωτερική τους διαμόρφωση με τις κυβερνητικές πλειοψηφίες.

Η Λεονίλντε (Νίλντε) Γιότι γεννήθηκε στις 10 Απριλίου 1920 στη Ρέτζιο Εμίλια, μια μικρή πόλη στη βόρεια Ιταλία, όπου το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε μεγάλη δύναμη. Χάρη στις καλές της σχολικές επιδόσεις κέρδισε υποτροφία για σπουδές στη φιλολογία και τη φιλοσοφία στο φημισμένο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Ωστόσο παρέμεινε άθεη σε ολόκληρη τη ζωή της.

Αγωνίστρια της αντίστασης κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, αποτέλεσε σημαντικό μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος (PCI) με κορυφαία συμμετοχή, μετά τη λήξη του πολέμου, στην οργάνωση της Ενωσης Ιταλίδων Γυναικών, όπου κυριαρχούσε το PCI. Οταν οι γυναίκες απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, το 1945, η Γιότι υποστηρίχτηκε ευρέως από τις γυναίκες ψηφοφόρους και εξελέγη το 1946 στη Συντακτική Συνέλευση, ένα κοινοβουλευτικό τμήμα αρμόδιο για τη σύνταξη νέου Συντάγματος. Η Γιότι ήταν υπεύθυνη για τη σύνταξη των άρθρων του Συντάγματος που αφορούσαν την πολιτική για την οικογένεια.

Το 1948 έγινε μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, ενός από τα δύο σώματα (το δεύτερο ήταν η Γερουσία) του ιταλικού Κοινοβουλίου. Ηταν η πρώτη γυναίκα, και το πρώτο μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, που ανέλαβε υψηλό θεσμικό αξίωμα στην Ιταλία όταν έγινε πρόεδρος του Κοινοβουλίου το 1979, μια θέση που κατείχε μέχρι το 1992. Γνωστή για την αυτοπεποίθηση και την αμεροληψία της κατά την άσκηση αυτού του ρόλου, η Γιότι θεωρείται από πολλούς «η καλύτερη πρόεδρος που είχε ποτέ η Ιταλία».

Ο ιδρυτής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας, Παλμίρο Τολιάτι, υπήρξε σύντροφός της.

© EFSYN