Yönetim Danışmanı METİN TABALU 

Eskiden yalnızca “Sam Amca” vardı; şimdi küresel ekonomide “Şi (Xi) Amca” etkisi de hissediliyor. Bugün artık “Çin için ne yaptın?” sorusu vicdanlara değil, dünyanın ekonomik düzenine yöneltilmiş bir soru haline geldi.

Bugün milyonlarca insanın, şirketin ve devletin verdi­ği ekonomik kararlar, doğ­rudan ya da dolaylı biçimde Çin’i büyütüyor. Son 30 yılda Çin’in dış piyasalarda genişlemesi, klasik emperyalizmden farklı bir model üzerinden ilerledi. Askeri güç yeri­ne sermaye, kredi, altyapı yatırım­ları ve tedarik zinciri hakimiyeti ön plana çıktı. Bu stratejinin en somut örneği ise 2013’te başlatılan Bir Kuşak Bir Yol (Belt and Road Initi­ative) projesi oldu. Çin, bugüne dek 150'den fazla ülkede limanlar, de­miryolları, enerji santralleri, oto­yollar ve madencilik projelerine 1 trilyon doları aşkın yatırım yaptı.

Ancak yatırımların büyüklüğün­den öte finansman modeli de dik­kate değer. Çin, düşük faizli ve uzun vadeli kredilerle gelişmekte olan ülkelere altyapı projeleri sundu. Fakat birçok ülke bu borçları geri ödemekte zorlandı. Sonuç olarak bazı stratejik varlıklar uzun süreli kullanım haklarıyla Çinli şirketle­rin kontrolüne geçti. Sri Lanka’da­ki Hambantota Limanı, Pakis­tan’daki Gwadar Limanı, Laos’taki demiryolu hattı ve Afrika’daki bazı maden projeleri bu modelin başta gelen örnekleri arasında yer aldı.

Bu nedenle Batı dünyasında Çin’in yaklaşımı sık sık “borç tu­zağı diplomasisi” olarak tanımla­nıyor. Özellikle Afrika ve Güney Asya’daki bazı ülkelerde Çin’e olan toplam borcun milli gelirin yüzde 20-30’una yaklaşması, eko­nomik bağımlılık tartışmaları­nı daha da büyüttü. Dünya Ban­kası (2019) ve IMF raporlarında bazı BRI projelerinde maliyetle­rin yüzde 30-50 arasında maliyet aşımlarına dair değerlendirmeler de dikkat çekti.

Fakat Çin’in asıl küresel etkisi altyapıdan çok üretim ve teknolo­ji tarafında hissediliyor. Özellikle elektrikli araçlar, bataryalar, güneş panelleri, elektronik bileşenler ve nadir toprak elementleri alanında Çin bugün kritik bir üstünlüğe sa­hip. Küresel........

© Dünya