Türkiye Özbekistan Kardeşliği

Günümüz’de Özbekistan’ın en güzel ve kadim şehirlerinden birisi olan Buhara ile ilgili yapılacak bir çalışmaya başlamak için öncelikle Türkistan’ı tanımak gerekmektedir. Öyle ki bu durum Türkistan’ın coğrafi, siyasi ve tarihi bütünlüğünden kaynaklanmadır.

Uluğ Türkistan (Büyük Türkistan) deyince, Batı ve Doğu Türkistan birlikte akla gelir. İşte Batı ve Doğu Türkistan’dan müteşekkil Uluğ Türkistan; 100 milyon (1992) nüfuslu Türk milletinin anayurdu olduğu gibi, insanlığın tanıdığı en eski bir kültür ve medeniyet merkezidir.

Uluğ Türkistan, batıda Hazar Denizi’nden, doğuda Altay ve Altın Dağlarına, güneyde Horasan, Karakurum Dağları’ndan, kuzeyde Ural Dağları ile Sibirya’ya kadar uzanan ve genişliği 5.000.000 kilometre kare olan, oldukça geniş bir ülkedir.

Türkistan, kapalı bir havzadır. Hiçbir akarsu açık denizlere ulaşamaz. Kaşgar, Isık Göl, Balkaş, Alagöl vb. yüksek havzalar yanında, Karakurum, Aral Gölü ve Çu Talas bölgesi gibi alçak havzalar da görülmektedir.

Türkistan’ın düzlüklerinin büyük bölümünü çöller ve bozkırlar oluşturmaktadır. Türkistan’daki belli başlı çölleri şöyle sıralayabiliriz: Hazar Denizi ile Aral Gölü arasındaki Karakum Çölü, Ceyhun (Amuderya) ile Seyhun (Sırderya) arasındaki Kızılkum Çölü, Balkaş Gölü’nün batısında Bedbah Dalakum Çölü ve Güneydoğu Taklamakan Çölü.

Aral, Balkaş, Isıkgöl, Baba Göl, Ebi Nor, Acar Göl, Ala Göl, Tentek Göl, Arıs Göl, Çalkar Göl, Dengiz Göl... Önemli gölleri ile Sirderya, Amuderya, Kafirnihan, Surhan, Aksaray Çerçik, Kaşgaderya, Soh, Tarım Nehri, Tavışgan Derya, Kum Arıg, Hoten Derya gibi nehirleri meşhurdur. Bunun yanı sıra Karlık-Kaz Dağları, Han Tanrı Dağları, Pamir Dağları, Altay Dağları... Önemli dağları bulunmaktadır.

Türkistan tarihi, farklı Türk devletlerine tanıklık etmiş ve günümüze kadar bu durum devam ede gelmiştir.

Türkistan; Batı Türkistan, Doğu Türkistan, Afgan yahut Güney Türkistan ve İran Türkistan’ı olmak üzere dört bölüm hâlinde incelenir. Batı Türkistan, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan; Doğu Türkistan Çin Halk Cumhuriyeti, Güney Türkistan, Afganistan; İran Türkistan’ı da İran hudutları içindedir. Güneydeki Afgan Türkistan’ı; Afganistan’ın kuzeyinde Bend-i Türkistan ve Hindukuş dağ sırası önünde Seyhun Vadisine ve Batı Türkistan Çukureli’ne doğru uzanan alçak sahadır. Afgan Türkistan’ının en büyük şehri Mezar-ı şerif’tir. İran Türkistan’ı; İran’ın Estarâbâd ve Deregiz vilâyetlerini içine alır.

Türkistan, Türklerin yurdu mânâsındadır. Tarihî geçmişi çok eskidir. Türkistan binlerce yıldan beri Türklerin yurdu olup, topraklarında pek çok devlet kurulmuştur. Üzerinde çok büyük hâdiseler olup, tesiri hâlâ mevcuttur. Türkistan’ın tarihi Türk devletleri, Çinliler, Moğollar, 19. yüzyıldan itibaren de Ruslar, Çinliler, Afgan hakları, İranlılarla........

© tarihistan.org