Prof. Dr. Etem Karakaya

Avrupa Birliği’nin iklim hedeflerine ulaşmada kullandığı en önemli araçlardan olan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), 20 yıldır karbon fiyatları aracılığıyla sanayiyi karbonsuzlaştıran en güçlü yöntemlerden biri olarak görülüyor. 2020 sonrasında hızla yükselen karbon fiyatları, Ocak 2026’da 92 Euro’ya kadar yükseldi. Ancak bu yükseliş kısa sürdü: Fiyatların birkaç hafta içinde yaklaşık " gerilemesi, politik bir kırılmanın sonucu. 

Bu düşüşün arkasında, Avrupa’nın siyasi liderlerinin ETS’ye ve yüksek karbon maliyetlerine ilk defa yönelttikleri sert eleştiriler yer alıyor. Şubat ayında düzenlenen AB Rekabet Zirvesi’nde sanayi temsilcilerinin yineledikleri karbon fiyatlarının düşürülmesi çağrıları, ilk kez önemli siyasi liderlerden de destek gördü. Özellikle Almanya Şansölyesi Friedrich Merz’in, ETS’nin ertelenebileceğine yönelik şaşırtıcı açıklaması, ETS’nin temelindeki güçlü siyasi iradenin sarsıldığı şüphesini yarattı. Bu durum, iklim değişikliği ile mücadeleye darbe vuracak bir kırılma noktasına işaret ediyor olabilir. 

Oysa son 20 yılda ETS, kapsadığı sektörlerde emisyonları neredeyse yarı yarıya azaltarak AB’nin en başarılı iklim araçlarından biri oldu. Aynı zamanda yeşil dönüşümü finanse eden önemli bir gelir kaynağı yarattı. Ancak bugüne kadar büyük ölçüde dokunulmaz kabul edilen sistemin ilk kez bu kadar güçlü siyasi eleştirilere maruz kalması, geleceğine dair belirsizlik yaratıyor. Doğası gereği politik kararlarla şekillenen bu piyasada, yalnızca söylemler dahi güçlü etkiler yaratabiliyor. 

Avrupa Komisyonu’nun bu eleştirilere ne ölçüde direnç göstereceği, AB ETS’nin geleceği üzerinde belirleyici rol oynayacak. Bu sene yapılacak olağan ETS revizyonu, geçmiştekilerin aksine, ETS’yi güçlendirmek yerine zayıflatabilir. 

Fiyatların artması bekleniyordu

AB ETS, AB’nin daha temiz üretim yapma ve karbon emisyonlarını düşürme hedefleri doğrultusunda, 2005 yılında kuruldu. 

Pilot olarak uygulanmaya başladığı günden bu yana önemli badireler atlattı; karbon fiyatının çok düşük seviyelerde seyrettiği dönemler oldu. 

Ancak AB, bu temel enstrümana her zaman güçlü bir şekilde sahip çıktı. Öyle ki, geliştirdiği yeni politika desteği ve kurallar sayesinde 2020’den itibaren karbon fiyatları yükseldi ve 100 Euro’nun dahi üzerine çıktığı görüldü. 

Son beş yıldır büyük oranda 70 Euro üzerinde seyreden karbon fiyatları, Ocak 2026’da 92 Euro’ya ulaştı. 

Bu yüksek seviyeler, enerji ve karbon uzmanlarının öngörüleriyle uyumluydu. Nitekim, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) fiili olarak uygulanmaya başlandığı; AB ETS’de işlem gören demir-çelik, çimento, alüminyum ve kimya gibi sektörlerin bedava emisyon izinlerinin aşama aşama kaldırılacağı bir ortamda, karbon fiyatlarının 2030 yılına kadar 150-200 Euro civarına ulaşacağı tahmin ediliyordu. 

Kaynak: https://www.investing.com/commodities/european-union-allowance-eua-year-futures

Ne var ki Ocak ayında 92 Euro’yu gören karbon fiyatları, son birkaç hafta çok hızla düşerek 17 Ocak’ta 68 Euro seviyelerine kadar düştü. Bir ay içerisinde gözlenen yaklaşık "’lik düşüş, iklim değişikliği ile mücadeleye darbe vurabilecek önemli değişimlerin habercisi. 

Sanayiciler, fiyat düşürme çağrısı yaptı

Avrupalı liderler, Avrupa sanayisinin rekabet gücünü artıracak politikaları tartışmak üzere 11 Şubat’ta Anvers’de düzenlenen AB Rekabet Zirvesi’nde bir araya geldiler. 

AB ağır sanayisinin önemli bir bölümü, tesislerinin neden olduğu emisyonlar için ödeme yapma zorunluluğu getiren ETS’den uzun zamandır şikayetçiydi. Bu toplantıda ise AB liderlerine karbon fiyatlarını düşürme çağrısı yaparak önemli bir hamlede bulundular. Örneğin Alman kimya devi BASF SE’nin CEO’su Markus Kamieth, artan karbon maliyetlerinin değer zincirlerini Avrupa dışına ittiğini ve AB sanayisini rekabette dezavantajlı konuma soktuğunu savundu. 

Merz’in ETS eleştirisi şok etkisi yarattı

Ancak asıl şaşırtıcı gelişme, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz’in, sanayicilerin bu açıklamalarına destek vermesi oldu. ‘‘ETS’yi gözden geçirmeye veya ertelemeye, askıya almaya açık olmalıyız,’’ diyen Merz, böyle bir revizyonun veya ertelemenin ne anlama geleceği konusunda ise detay vermedi.

ETS, politik eleştiriler karşısında hassas bir piyasa

Başka ürünlerden farklı olarak karbon piyasası, aslında politika yapıcıların inisiyatifiyle var olmuş bir piyasadır. Mevcut arzına ve revizyonuna dair kararlar, siyasi olarak belirlenir. Yani AB ETS özünde, politika odaklı bir piyasadır. Eğer bu piyasayı yaratan politika yapıcılar, piyasaya dair önemli eleştiriler getirirse bu, piyasanın yeniden şekillenmesine yol açacak denli büyük belirsizlikler yaratabilir. Dolayısıyla, karbon fiyatını en fazla savunan, AB’nin en büyük ekonomisinin liderinin, ETS’nin ertelenebileceğine dair bir açıklamada bulunması, geri dönülmez bir hasar yaratır. 

Görünen o ki yükselen enerji fiyatlarını düşüremeyen liderler, politik söylemlerle daha kolay düşürebildikleri karbon fiyatlarını hedef alıyorlar.

Merz’in açıklamalarının ardından Avusturya ve Çekya liderleri, karbon fiyatlandırması karşıtı........

© T24