NATO’nun, Türkiye’de yeni karargahlar kuracağını duyunca aklıma düşünceler üşüştü.

Tabii ki, Albay’ın kalın ve boğuk sesini bildiriyi okurken dinlemedim, yaşım müsait değildi ama sonradan takip ettim. 27 Mayıs sabahı yayınlanan bildirisinde darbe yıllar yılı tartışılacak sözü ediyor ve “NATO’ya, CENTO’ya bağlıyız” diyordu. Şimdiki kuşaklar CENTO’yu bilmez. Eski adı Bağdat Paktı olan CENTO, Türkiye, Irak, Pakistan ve İran arasında SSCB’nin Orta Doğu nüfuzunu engellemek maksadıyla kurulan, OD dendiğinde her işe karışan İngiltere’nin iştirakiyle tamamlanan bir anlaşmaydı.

Pakt, 1955’te kurulmuştu. Şimdi hatırlanmayan çok önemli bir gelişmeyle 1959’da Irak çekilmiş, kuruluş da adını CENTO’ya dönüştürmüştü. 1979 yılında, İran devrimini gerçekleştirince anlaşma bozuldu, ol saltanatın yerinde yeller esti. Bu tarihi bilmeden ve hiç anmadan OD meseleleri bugün nasıl konuşuluyor hiç anlamıyorum. Ama bir şeyi iyi biliyorum: ‘bunca cehalet ancak maarifle kabildir.’

27 Mayıs bildirisi iki kuruluşa bağlılığını beyan ederek, biz Amerika ve İngiltere’nin güdümündeyiz diyordu. Türkçesi budur. Ama bu açıklamadan sonra başka bir gelişme kendisini gösterdi. 27 Mayıs’ı o kadar destekleyen, ‘ordu-gençlik el ele’ diye sokaklarda slogan atan gençler çok kısa bir süre içinde, önce YÖN dergisinin yayınlanmasıyla, sonra TİP’in (Sosyalist Türkiye İşçi Partisi) kurulmasıyla, sokaklarda bu defa ‘NATO’ya hayır’ diye yeri göğü inletmeye başladı. Yani bir manada 27 Mayıs’la aralarına çelişkiler girmişti.

Bu tarih benim ilk gençliğimdir. Ankara’da eski ve yeni kitapları aldığımız Zafer Çarşısı’nın önündeki büyük çayırlıkta, Kolej'deki son dersten kaçıp çıkıp koşa koşa gittiğim mitingde, kürsüde konuşan Sinan Cemgil, bir kısmı önündeki çimlere uzanmış, bir kısmı ayakta duran gençlere aynı sloganı tekrarlattırıyordu: "NATO’ya hayır!" Bu slogana İstanbul’da bir başkası ekleniyordu: “Yankee go home”, ki sloganı Cemgil’in ODTÜ’de bir Amerikalı hocaya, “Biz üç kelime İngilizce biliriz, yankee go home” diyerek bulduğu söylenirdi. Ankara’da 1965 sonrasında duvarlara ‘Yankee go home’ diye yazılmış yazılar şimdi bile gözlerimin önünde.

Bu tepkisel çıkış bir yana, 1952 yılında girdiğimiz NATO’nun Türkiye’nin yakın dönem siyasi hayatında neredeyse temel belirleyici olduğu kesin bir gerçektir. 1960 darbesinin........

© T24