Diğer

07 Ocak 2026

Grönland

Trump’ın dilinde yine Grönland var. Venezuela baskını sonrası döndü dolaştı, geçen yıl dillendirdiği “Neyse parası verelim, Grönland’ı Danimarka’dan alalım” meselesine yine geldi.

Grönland binlerce yıllık tarihi boyunca kimseden çekmedi “beyaz adamdan” çektiği kadar. En son İzlandalı şarkıcı Björk isyan etti. Grönlandlılara çağrı yaparak “Danimarka’dan da ayrılıp bağımsız olun” dedi.

Haksız değil. Önce Vikingler, sonra Hristiyan misyonerler, ardından madenciler, Kanadalılar ve en son Amerikan askerleri… Birazdan okuyacaksınız, ABD’nin adaya kazara nükleer bomba düşürmüşlüğü bile var!

Gelin 10 soruda beyaz Grönland’ın karanlık tarihine bir bakalım.

Önce bugünden başlayalım. Dünyanın en büyük adası olan Grönland halihazırda Danimarka Krallığı’na bağlı bir özerk/otonom bölge. Kendi parlamentosu (ismi Naalakkersuisut) ve hükümeti var. Adaya ilişkin kararları onlar alıyorlar. Danimarka’ya bağlı ama coğrafi olarak Kuzey Amerika’nın bir parçası. Hatta o kadar ki, Grönland’ı Kanada’ya bağlı en kuzeydeki ada olan Ellesmere’den dar bir boğaz ayırıyor.

Ayırıyor diyorum ama pek de ayıramıyor. Kanada’yla Grönland-Danimarka arasında küçük bir kayalık yüzünden 1973’ten bu yana süregelen -bir tür- “Kardak Krizi” ancak üç yıl önce çözülebildi. Ellesmere Adası’yla Grönland arasındaki Hans Adası adı verilen kaya parçası (1200 metreye 1300 metre genişliğinde) Danimarka ve Kanada arasında paylaşılamıyordu. 1984’te kayalığa çıkan Kanada askerleri tıpkı Kardak’ta olduğu gibi buraya Kanada bayrağı dikti ve bir şişe de Kanada viskisi bıraktı. Daha sonra buraya çıkan Danimarka’nın Grönland’dan sorumlu bakanı da bir şişe snaps isimli içki ve “Danimarka’ya hoş geldiniz” yazılı bir mektup bırakarak ayrıldı. Bu yüzden bu anlaşmazlığa Viski/Alkol Savaşı adı veriliyordu. Hans kayalığı 11 Temmuz 2022’de anlaşmayla ortadan ikiye bölündü. Yani Grönland şu anda Kanada’yla 1.2 km’lik bir sınıra sahip.

Grönland’da insan varlığına dair izler 4500 yıl öncesine kadar gidiyor. MÖ 2500’de Kanada’nın kuzeyindeki donmuş topraklardan ilerleyen Inuit halkı adaya ayak basıyor. Sonrasında beş büyük göç dalgası daha oluyor ve ada Kutup Dairesi halkı Inuit’ler için bir yerleşim bölgesine dönüşüyor.

Bin yıllar boyunca Inuit’lere ev sahipliği yapan Grönland’a MS 985’te Kızıl Erik adında bir Viking ayak basıyor. İzlanda adasından cinayet işlediği için kovulan Kızıl Erik adanın kısacık bir mevsim geçişinde yeşil olan güney kıyılarına çıkıyor. Biraz da kendi gibi başkalarını adaya çekmek için bu yeni toprakları “Greenland/Yeşil Arazi” olarak isimlendiriyor. Erik’ten sonra adadaki Viking nüfusu çoğalmaya başlıyor ve “beyaz adam” adada yüzyıllar boyunca varlığını sürdürüyor. Ta ki 15. yüzyıla dek. 1400’lerin başında Vikingler bir anda kayboluyor. Araştırmacılar bunun iki nedeni olabileceğini düşünüyor: Aşırı soğuk bir döneme girilmiş olması ve Inuit’lerin giderek Vikinglerin yaşam alanlarına yaklaşmaya, dolayısıyla bir tehdit oluşturmaya başlaması.

Vikinglerin gidişinden 300 yıl sonra bu kez adaya bir misyoner rahip ayak basıyor. Tarih 1721. Tek krallık olarak hüküm süren Danimarka-Norveç krallığının desteğiyle yola çıkan Hans Edege isimli bu rahip, önce adada yaşamlarını sürdürdüğüne inandıkları Vikingleri dini Reform’la tanıştırmayı hedeflese de adada Viking bulamıyor. Bunun üzerine aradan geçen zamanda Grönland’ın tamamına yerleşen Inuit’leri Hristiyan yapmayı amaç ediniyor. Bugün Grönland’ın yerleşim merkezinde “beyaz adamın” adayı istilasının sembolü olan bir Hans Edege heykeli bulunuyor ve........

© T24