Beni bu yazıya iten, Türkiye solunun bir bölümünün Sırbistan’dan gelen zafer haberine yüklediği anlam. Bir iktidar yenilince, sanki yeni düzenin sınıfsal yönü de kendiliğinden belli olmuş gibi konuşuluyor. Bu acelecilikte kendi siyasal güçsüzlüğümüzün de payı olduğunu düşünüyorum.

Vučić’in yenilgisine sevinen insanları anlamak zor değil. Sırbistan’da 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun sundurması çöktü; sonunda 16 insan yaşamını yitirdi. Ardından başlayan protestolar, baskıya ve iktidarın kendini koruma çabasına rağmen sürdü. 25 Ekim 2026 gecesi Vučić, Öğrenci Listesi karşısında seçimi kaybettiklerini kabul etti. Bu sonucu, o iki yıllık mücadelenin dışına çıkarıp yalnızca büyük devletlerin hesabıyla açıklayamayız. [1][2]

Bu muhasebeyi kendimi de katarak yapıyorum. Bir iktidarın yenilmesini kendi programımızın zaferi gibi karşıladığımızda, orada hangi sınıfın güç kazandığını sormayı bırakıyoruz. Özgürlük sözünün fabrikada, okulda, köyde neye karşılık geleceğini de konuşacağız.

Seçim kazanıldı. Emekçilerin kendi hayatları üzerindeki gücü henüz kazanılmış değil.

Liberal restorasyon riskinden söz ederken kastettiğim, bu değişim isteğinin sermayenin ekonomik gücü korunarak yeni bir yönetime bağlanması. Geçmişte var olmuş bir liberal düzene dönüleceğini varsaymıyorum. Mevcut egemenliğin yeni bir meşruiyet kazanabilmesi üzerinde duruyorum. Sırbistan’ın geleceği şimdiden bu ihtimalin içine kapatılamaz; hareketin kendi talepleri ve örgütleri de o geleceğe müdahale ediyor.

Listenin programındaki gerilim

Öğrenciler, hareketi katılımcı meclislerle yürüttü. 250 kişilik aday listesinin belirlenmesinde bu meclisler rol oynadı, fakat öğrenciler kendileri milletvekilliğine aday olmadı. Bu ayrıntı önemli. Seçim listesinin başarısı ile hareketin karar gücünün hükümette devam etmesi aynı süreç değil. Adayları seçmiş olmak, onların yarın alacağı kararları denetleyebileceğini tek başına göstermiyor. [2]

Listenin 11 maddelik programında belirli süreli iş sözleşmelerinin azami süresini 24 aydan 12 aya indirme vaadi var. Ücretsiz ders kitapları, uygun koşullu konut ve kırsal sağlık hizmetlerini geliştirme de programın içinde. Bunların emekçilerin hayatında bir karşılığı olduğunu kabul etmek için sosyalist bir hükümet ilan etmeye gerek yok. İş güvencesi isteyen bir işçinin bu vaatlere neden kulak verdiğini anlamadan yapılan liberalizm eleştirisi, o işçiye pek bir şey söylemez. Öte yandan program, ekonomik yönelimini saklamıyor. Hareketin açıklamasında “rekabetçi piyasa ekonomisinin dengeli ve planlı gelişimi” savunuluyor. Yolsuzluktan kurtarılacak kamu kaynaklarıyla yatırımların ve hizmetlerin artırılması, bu ekonomik çerçevenin içinde düşünülüyor. [2][3]

İşte eleştirinin tutulacak yeri burası. Piyasayı daha düzgün işletmek, üretimdeki karar gücünü sermayeden alıp çalışanlara vermiyor. Kamu işletmesinin başına liyakatli bir yönetici getirildiğinde işçinin o işletmede ne kadar söz sahibi olacağı hâlâ açıkta duruyor. Sosyal vaatlerin değerini teslim ederken programın bu sınırını da gösterebiliriz. İkisini bir arada yapabilecek bir siyasete ihtiyacımız var.

Jadar ve sermayenin hesabı

AB’nin Sırbistan’da ne aradığını görmek için seçim gecesine kadar beklemeye gerek yoktu. Jadar lityum projesinin mekânsal planı 16 Temmuz 2024’te yeniden yürürlüğe kondu. Üç gün sonra Sırbistan ile AB arasında hammaddeler, batarya üretimi ve elektrikli araçlar üzerine stratejik ortaklık mutabakatı imzalandı. Aynı törende imzalanan ayrı bir niyet mektubunda Mercedes-Benz ve Rio Tinto yöneticilerinin de imzası vardı. Avrupa sanayisinin tedarik hesabı, Vučić yönetimiyle gayet somut bir ilişki kurmuştu. [4][5]

Bütün çevresel izinlerin tamamlanması ya da madenin işletmeye açılması başka bir mesele. Mekânsal planın yeniden yürürlüğe konmasını bunlarla karıştırmayalım. Rio Tinto bugün proje sayfasında bakım ve koruma aşamasına geçmekte olduğunu bildiriyor; gelecekteki geliştirme olanaklarını korumaktan da söz ediyor. Şirketin yatırımı bekletmesi, Sırbistan üzerindeki çıkarını sona erdirdiği anlamına gelmiyor. [4][6]

Seçim listesinde, Jadar’daki lityum ve bor madenciliğine karşı mücadelesiyle bilinen çiftçi Zlatko Kokanović var. Listeyi Avrupa sermayesinin tek parça bir temsilcisi saymak bu gerçeği atlar. Yine de bir Jadar karşıtının adaylığı, hükümetin madencilik politikası üzerinde ne kadar söz sahibi olacağını göstermiyor. Yeni çoğunluğun projeyle ilgili kararlarını bu yüzden izleyeceğim. [2]

AB Delegasyonu 26 Ekim’de zaferi kutlayıp yeni çoğunlukla çalışmaya hazır olduğunu açıkladı. Liste ise Rusya’yla geleneksel ilişkileri sürdürme ve Moskova’ya yaptırım uygulamama tutumunu korudu. Tebrikten doğrudan bir dış politika teslimiyeti çıkarmak, hareketin içindeki farklı yönelimleri atlamak olur.........

© sendika.org