**Bu yazı muhakkik bir nur talebesi olan Necati Kurşunoğlu ağabeyimin şahsında tüm nur talebelerine ithaf edilmiştir. (1)

Bediüzzaman’ın özgünlüğü, iman esaslarını ilk defa savunmuş olmasında değildir. İslâm düşüncesinin bütün dönemlerinde iman esaslarının müdafaası yapılmıştır. Onun özgün konumu, modern çağın felsefî, bilimsel, sosyal ve zihnî şartlarını doğrudan muhatap alarak iman esaslarını Kur’an merkezli, tahkikî, tefekkürî ve eğitim boyutu güçlü bir yöntemle yeniden izah etmesinde aranmalıdır.

Bu çerçevede Risale-i Nur’un tecdid anlayışının anahtar kavramları: Kur’an, Hakaik-i İmaniye, İman-ı Tahkikî, Mânâ-yı Harfî, Tefekkür, Marifetullah, Ubudiyet, Acz ve Fakr, İhlas, Uhuvvet, Şahs-ı Mânevî, Hizmet-i İmaniye, Müsbet Hareket olarak söylenebilir.

İslâm tarihinde tecdid faaliyetleri de her dönemde farklı bir görünüm kazanmıştır. Öne çıkan örnekler arasında Ömer b. Abdülazîz’de sünnet ve adaletin ihyası, İmam Şâfiî’de usûl ve fıkıh sistematiği, Eş‘arî ve Bâkıllânî çizgisinde akaidin aklî delillerle müdafaası, Gazzâlî’de kelâm, felsefe, tasavvuf ve ahlâkın yeniden değerlendirilmesi, Fahreddin er-Râzî’de aklî tahkik ve tefsir, İmam-ı Rabbânî’de şeriat merkezli tasavvuf anlayışı ve Şah Veliyyullah’ta farklı İslâmî ilimlerin yeniden irtibatlandırılması arasında zikredilebilir.

Bediüzzaman Said Nursî’nin tarihî konumu ise özellikle modern çağda iman esaslarına yönelen felsefî şüpheler, materyalist ve tabiatçı yaklaşımlar, din-bilim ilişkisi, insanın varoluşu ve kâinatı anlamlandırma problemi karşısında geliştirdiği yöntemle belirginleşmektedir. Modern dönem kelâm yenilenmesi üzerine yapılan araştırmalarda da Risale-i Nur, imanın tahkiki ve takviyesi, yeni fikrî problemlere cevap verme ve müsbet hareket gibi başlıklarla ele alınmaktadır.(2) Dolayısıyla Bediüzzaman’ın tecdid anlayışındaki özgünlüğü, Kur’an’ın değişmeyen hakaik-i imaniyesini, modern çağın bilimsel, felsefi, sosyal ve zihnî şartları içerisinde tahkik, izah ve ispat etmeye yönelmesinde aramak daha isabetlidir.

1. Tecdidin Merkezine Hakaik-i İmaniyeyi Yerleştirmesi

“Ben yalnız iman üzerine mesaimi teksif etmiş bulunuyorum.”(3) Bediüzzaman’ın bu sözü kendi hizmetini nasıl temellendirdiğini gösterir. Onun nazarında dönemin temel problemi yalnızca siyasî veya sosyal bir mesele değil, imanın esaslarına yönelen fikrî ve mânevî saldırıdır.

Bu sebeple Risale-i Nur’da:

gibi esaslar birbirinden bağımsız konular şeklinde değil, hakaik-i imaniyenin birbirini tamamlayan unsurları olarak ele alınır.

Bediüzzaman’ın tecdid anlayışında temel hedeflerden biri, taklidî imanı tahkikî imana yükseltmek ve iman esaslarını akıl, kalp ve vicdanın birlikte kabul edeceği bir açıklıkta ortaya koymaktır. Bu nedenle onun tecdid anlayışının ilk temel özelliği: Ahirzamanın hastalığını iman meselesi ekseninde teşhis etmesi ve hizmet-i Kur’âniyenin merkezine hakaik-i imaniyenin tahkikini yerleştirmesidir.

2. Klasik Kelâm Mirasını Tahkik Esasıyla Yeniden İşlemesi

Bediüzzaman’ın düşüncesi klasik kelâm geleneğinden bağımsız değildir. Allah’ın varlığı ve birliği, nübüvvet, haşir, kader ve insanın mahiyeti gibi meseleler kelâm geleneğiyle ortak bir zemine sahiptir. Bunun yanısıra Bediüzzaman, klasik kelâmın meselelerini yalnızca tekrar etmekle yetinmez. Kelâmın aklî tahkik ve müdafaa mirasını, Kur’an’ın kâinatı okuma tarzıyla yeniden irtibatlandırır.

Bu noktada mânâ-yı ismî ve mânâ-yı harfî ayrımı önemli bir metodolojik kavram hâline gelir. Bir varlığa yalnızca kendi zâtı ve özellikleri açısından bakmak mânâ-yı ismî; onun Allah’ın isim ve sıfatlarına delâlet eden bir işaret olduğunu görmek ise mânâ-yı harfî perspektifidir.Böylece kâinat, yalnızca maddî varlıkların toplamı olarak değil: Sâni‘inin esmâ ve sıfatını gösteren bir kitab-ı kebîr olarak okunur. Bu bakış açısında: Kâinat, tefekkür, delil, marifetullah, iman şeklinde bir tahkik silsilesi ortaya çıkar.

Modern dönem kelâm yenilenmesi üzerine yapılan araştırmalarda da Bediüzzaman Said Nursî’nin, ahirzamanın yeni problemleri karşısında iman esaslarının farklı bir yöntemle yeniden takdim edilmesi bağlamında değerlendirilmesi dikkat çekmektedir.(4) Dolayısıyla burada söz konusu olan, klasik kelâmın reddi değil; onun tahkik mirasının Kur’anî tefekkür ve modern çağın meseleleriyle yeniden buluşturulmasıdır.

3. Kur’an’ı Tecdidin Esas Menbaı Hâline Getirmesi

Risale-i Nur’un temel referansı Kur’an-ı Kerim’dir. Nitekim Bediüzzaman kendi hizmetini bağımsız bir felsefî sistem kurma faaliyeti olarak değil, Kur’an’ın hakaik-i imaniyesini açıklama ve ispat etme çerçevesinde konumlandırır. “Yalnız Kur’ân’ın tesis ettiği tevhid ve iman esası üzerinde işliyorum ki, İslâm cemiyetinin ana direği budur.”(5) der. Bu yaklaşım, Risale-i Nur’un tecdid anlayışının temelini açık biçimde göstermektedir: Kur’an menba, iman esası merkez, tahkik ise yöntemdir.

Risale-i Nur’da Kur’an’ın özellikle:

gibi temel maksatları üzerinde yoğunlaşılması da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Böylece Bediüzzaman’ın yaptığı şey, Kur’an’ın imanî hakikatlerini asrın idrakine yaklaştırmak ve bu hakikatleri şüphelere karşı tahkik etmektir.

4. Asrın Fikrî Hastalıklarına Mukabele Etmesi

Bediüzzaman’ın yaşadığı dönem, Batı düşüncesindeki gelişmelerin İslâm dünyasında ciddi fikrî etkiler meydana getirdiği bir dönemdir. Modern kelâm araştırmaları da bu dönemde Batı kaynaklı yeni düşünce akımları ve bunların........

© Risale Haber