«Έπλευσα καλά μονάχα αφότου ναυάγησα» (Νυν ευπλόηκα, ότε νεναυάγηκα).  Αυτό, όπως μας παραδίδει ο Διογένης ο Λαέρτιος, είπε ο Ζήνων από το Κίτιο, θεμελιωτής της φιλοσοφίας του στωικισμού στα ελληνιστικά χρόνια. Έτσι συνόψισε την εμπειρία ενός πραγματικού ναυαγίου που υπέστη ως έμπορος κάπου κοντά στον Πειραιά. Μετά το ναυάγιο, ο Ζήνων άφησε το εμπόριο και ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία. Κάπως έτσι, το ναυάγιο έγινε για κείνον το σημείο εκκίνησης μιας νέας γνωστικής εμπειρίας.

Ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς φιλοσόφους του 20ού αιώνα, ο Χανς Μπούμενμπεργκ, σε μια παραδειγματική μελέτη για τις θεμελιώδεις μεταφορές της σκέψης, μελετά το ναυάγιο και το θεατή του ως συνολική  παραβολή για την ανθρώπινη ύπαρξη (Ναυάγιο με θεατή, μτφρ. Θοδωρής Δρίτσας, εκδ. Αντίποδες, 2017). Η μεταφορά του ναυαγίου προκειμένου οι «άνθρωποι να βγούνε από τα συντρίμμια των προηγούμενων προσπαθειών τους» είναι συγκλονιστική.

Μήπως λοιπόν η μόνη πιθανότητα να βάλουμε μυαλό είναι αφού ναυαγήσουμε; Και αν όντως υποθέσουμε πως μόνο μετά τη συντριβή έρχεται ο νους και η σύνεση, τι κόστος θα έχει ένα τέτοιο ναυάγιο σε απώλειες αλλά και στη μακρά διάρκεια;

Και ο θεατής; Πόσο μπορεί κάποιος να μείνει πραγματικά αμέτοχος στο ναυάγιο; Κάποια στιγμή, ο Γερμανός φιλόσοφος λέει ότι «ο θεατής χάνει τη θέση του». Ο Νίτσε θα γράψει ότι ο μόνος δυνατός θεατής είναι ο ναυαγός που κατορθώνει να φτάσει στην ακτή, παραβάλλοντας έτσι τη μετάβαση από τη φύση στο πολιτικό περιβάλλον της ανθρώπινης ιστορίας.

Από την άλλη, είμαστε καταδικασμένοι να παλεύουμε να προλάβουμε το ναυάγιο. Σε αυτό εξάλλου συνίσταται το ένστικτο της αυτοσυντήρησής και η τέχνη της επιβίωσης του ανθρώπου. Δεν υπάρχουν κοινωνίες που αφήνονται μοιρολατρικά στο ναυάγιο, ώστε μετά να σηκώσουν τα διαλυμένα τους κομμάτια και να χαράξουν νέα πορεία σοφότερες και ανθεκτικότερες.

«Κι όμως, δεν έφτανε ένα ναυάγιο για την Ευρώπη» θα αντέτεινε ο βυθισμένος στους μαύρους στοχασμούς Ευρωπαίος ναυαγός-θεατής. Χρειάστηκαν δύο ναυάγια –ο Α΄ και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος– ώστε να μπουν τα θεμέλια μιας........

© news247