Tek boğaza bağımlı bir gemi nasıl risk altındaysa, tek kaynağa bağımlı bir zihin de öyledir.

Hürmüz Boğazı’nda bir petrol tankeri daha mayına çarptı. İran’ın açıklamasına göre gemide yangın çıktı. Gökyüzünün mavisini griye boğan siyah duman yalnızca tek bir gemiyi değil, küresel ticaretin nabzını da tehdit ediyor.

Gemi kaptanları da devletler de kadim bir gerçeği bilir: bütün yükünü tek bir boğazın insafına bırakan, o boğazı tutan elin esiri olur. Süveyş’ten Panama’ya her dar geçit bir baskı aracına dönüşebilir. İstanbul’da onuncu yılında düzenlenen TRT World Forum 2026 de “Kurallar geçersiz kaldığında kim liderlik eder?” sorusunu masaya yatırdı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, tek bir darboğazın tedarik zincirlerini bozabileceğini söyledi ve Karadeniz’i örnek göstererek ekledi: “Bir gemi rotası savaş rotası haline gelemez.”

Aynı mantık zihin için de geçerli. Bilgiye hep aynı kaynaktan, hep aynı platformdan ulaşan insan, farkında olmadan kendini tek bir boğaza mahkûm eder. Buna zihinsel koridor çeşitliliği eksikliği diyelim: zihnin tek bir pencereden bakıp diğer bütün yolları kapatması. O kaynak sustuğunda ya da manipüle edildiğinde, o zihnin dünyası da kararır.

Hepimizin tanıdığı bir adam var: neredeyse hiç kitap okumaz. “Dünyanın bütün bilgisi avucumun içinde; kütüphaneye kim gider?” der. Haklıdır, çünkü bilgi gerçekten avucundadır; haksızdır, çünkü o bilgi çoğu zaman algoritmaların çizdiği dar koridorlardan akar. Arama sonuçları arasında dolaşırken serbestçe seçtiğimizi sanırız; hâlbuki önceden belirlenmiş bir rotanın........

© Milat