Karanlıktan cüret aldı bir sırtlan

Onun pençesinde can verdi bir şir 

Bir yığın kemiktir toprakta kalan 

Cennete yükseldi Behbut Han Cevanşir.

Yolcu bu gördüğün bir makber değil

Zulme zebun olan hakkın heykeli

Geçme dur önünde hürmetle eğil 

Lanetle an hakka saldıran eli.

Azebaycan işgâl altında iken Mehmet Emin Resulzâde ve bir avuç arkadaşı tarafından 28 Mayıs 1918’de kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti’nde hem İçişleri, hem de Ticaret ve Sanayi Nazırı olarak önemli rol üstlenen devlet adamlarından biri de Behbud Han Cevanşir’dir. 

Devlet kurulduğu ilk dönemlerde Şeyh Zemanlı başkanlığında bir heyet İstanbul’a Türk Hâkânı’ndan yardım istemek üzere gönderilir. Harbiye Nazırı Enver Paşa Türk Hâkânı’nın derhal yardım edilsin talimatıyla Kafkas İslâm Ordusunu kurar başına geçirdiği kardeşi Nuri Paşa’ya Bakü’nün Ermeni, Rus ve İngilizlerden temizlemesini ve hükümet merkezini oraya taşımasını emreder.

Emir Nuri Paşa tarafından harfiyen yerine getirilir. Bizim de ziyaret ettiğimiz Gence’deki karargâhında aldığı karar gereği Nuri Paşa düşmanı süpüre süpüre bir bayram sabahı 15 Eylül 1918’de Bakü’ye girer. Böylece Azerbaycan Hükümeti Başkent ilân edilen Bakü’ye taşınır.

Fakat kısa bir süre sonra imzalamak zorunda bırakıldığımız Mondros Mütarekesi ile  Bakü’den çekilince  İngilizler … komutasında Bakü’ye girerler. Cevanşir’in şehâdetine giden yolda burada başlar. 

Üniversiteyi Almanya’da bitiren mühendis Behbud Han Cevanşir, yeni kurulan hükümet tarafından Almanya ile ticâri ilişkileri geliştirmek, petrol karşılığı çeşitli ürünler ithal etmekle görevlendirilir. İlk durak yeri İstanbul’dur. Bir nevî Almanya ile yapacağı ticâri işlerin üssü İstanbul olacaktır. Bu nedenle eşi ve iki kardeşiyle İstanbul’a gelir, geçici olarak Pera Palas Oteline yerleşir.

Ancak Ermeni terör örgütü Taşnakçıların kurduğu, adını intikam tanrıçasından alan Nemasis’in merceğine takılır. Cevanşir’in önemli bir görev için İstanbul’a geldiği Bakü Ermenilerince ihbar edilmiştir. Ermeniler o sıralar İstanbul’daki işgâl kuvvetlerinin himayelerinde terör estirmeye devam etmektedirler. Zâten İngilizler Ermeni tehcirinde parmağı olanların peşindedir. 

Tehcir bahanesi ile Boğazlıyan Kaymakamı Mehmet Kemal Bey 10 Nisan 1919’da, Erzincan jandarma komutanı Hayran Baba lakaplı Hâfız Abdullah Avni Bey 22 Temmuz 1920’de, Urfa Mutasarrıfı Mehmet Nusret Bey de 5 Ağustos 1920’de idam edilirler. 

Ayrıca Ermenileri incittiğine inanılan Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk Başbakanı Fetali Han Hoyski 19 Haziran 1920’de Tiflis’de, Azerbaycan Parlementosu eski başkan yardımcısı Hasan Bey Agayev 19 Temmuz 1920’de Tiflis’de, 24 Nisan 1915’teki tehcirden sorumlu tutulan Osmanlı-Türk Devletinin dâhiliye nâzırı Talat Paşa 15 Mart 1921’de Berlin’de ermeni teröristler  tarafından şehit edilmiştir.

İşte öyle bir ortamda Ermeniler, İngilizlerden aldıkları cesaretle işledikleri cinayetlere bir yenisini eklemek için, Behbud Han Cevanşir’i sözde Bakü’de Ermenilere karşı kötü davrandığı gerekçesiyle cezalandırmak için harekete geçtiler.

Harekete geçenler Osmanlı Devletinin zorla teslim alındığı Mondros Mütarekesi’ni fırsat bilerek, önceden beri “Ermeni Devrim Federasyonu” isimli terör örgütünü kuranlardı.

Hem de bu örgütün merkezini işgâl altında ki İstanbul’da çıkardıkları bir gazetenin binasında faaliyete soktular. Yetmedi bir........

© Haber7