Kurumlar önemlidir. Hatırlarız, kökeni Türkiye’de olan ünlü iktisatçı Daron Acemoğlu’nun tezidir: şöyle ki, kurumları yeterli ve sağlam olan uluslar kalkınır, aksi ise abat olamaz, çökmeye mahkum olur. Bu tez hem geçerlidir hem de geçersiz, çünkü kalkınma ve kurumsallaşma, biri diğerini zaman zaman geçer olmakla beraber, eşanlı gerçekleşen ve birbirini destekleyerek gelişen süreçlerdir. Diğer bir deyişle, açlık ve yoksulluğun had safhada olduğu toplumlarda ne kurum oluşturulabilir ne de yasal olarak oluşturulmuş kurumlara itaat sağlanabilir.  Bunun tersi de olasıdır ve bu tez gelişmiş toplumla ilişkin doğrudur; yani, oluşmuş kurumlara riayet etmeyen kişiler toplumun şiddetli tepkisi ile karşılaşır ve oluşturulan sosyal zorlama neticesinde o kişi de kuruma uymak zorunda olur. Acemoğlu, gelişmiş bir toplumda, rahat ve huzurlu çalışma odasında ABD ile hemen komşusu bazı güney Amerika gelişmemiş ülkelerini karşılaştırabilir ve böylesi bir sonuca varabilir. Fakat böylesi bir karşılaştırma bir anlamda ex-post karşılaştırma olduğundan, istatistiksel olarak meşru ve makbul görülemez. Acemoğlu Hoca’nın bu savı akademik çevrede de farklı şekillerde yorumlandı, hatta şiddetli eleştirilere muhatap oldu; şu kadarını söyleyerek bu konuyu kapatalım ki, bugünkü tartışmalarımızın ağırlık merkezini ifade etmeye çalıştığım fikir oluşturmamaktadır.

Bugün siz değerli okurlarla tartışmak istediğim konu, Türkiye’de kurumların elimine edilmesi değil, fakat hüviyetlerinin baskılanarak şahsiyetsizleştirilmeleridir. Bu durum, devlet katında olduğu kadar, alt katmanlarda da fevkalade tehlikeli bir gelişmedir ve demokrasi anlayışı ile taban tabana zıt bir süreçtir. Peki, durum bu denli önemli ve ciddi ise, ekonomik gelişmelere rağmen neden kurumsal süreçler gelişemiyor, diye sorguladığımızda, yanıtı kurum içi olduğu kadar, daha çok kurum dışı sebeplerde buluruz. Örneğin, nasıl oluyor da Türkiye’de kooperatifleşme ya da gerçek anlamda ve uzun süreli şirketleşme gerçekleştirilemiyor? Sebebini aşırı kişisellikte ya da bencillikte arayabiliriz. Dikkat edilirse, aşırı bencillik ya da........

© Evrensel