Cartagena’da Bir Akşam: Bellek, Emperyalizm ve Zaman
Fotoğraflı Bir Cümlenin Edebî, Tarihsel ve Felsefi Çözümlemesi
İnstagramda paylaşılan Cartagena şehri resmi ve altındaki “Cartagena’da bir akşam: 2015 yılı olsa gerek. Daha genç ve delişmen olunan zamanların gömleği-kumaşı üzerimde. Ant Dağları ile İspanyol kâşifi arasında dolaşan zihnimin henüz ‘emperyalizm’ denilen şeyin bereketli taraflarını keşfetmediği saflıklar. Öylesine ve inadına zalimce geçip giden zamanın nemi ve buğusu…” cümlesi.
“İnstagramdaki Cartagena Şehri Resmi”: Bir Seyahat Anısından Fazlası.
Cartagena’da çekilmiş bir fotoğrafın yıllar sonra instagramda yeniden paylaşılması ilk bakışta kişisel bir nostalji anlatısıdır. Ancak, resmin altındaki kısa metin yazar açısından gençliğine dönük öz eleştiriyi, Latin Amerika’nın sömürgecilik tarihini ve zamanın geri döndürülemezliğine ilişkin melankoliyi aynı düşünsel düzlemde birleştirir. Anlatısının gücü ise yazarın kişisel belleği tarihsel bilinçle ilişkilendirmesinde yatar.
İnstagramdaki resimli metin paylaşımı, ilk bakışta 2015 yılında Cartagena’da geçirilmiş bir akşamın nostaljik hatırlanışı gibi görünse de metnin arka planında gençlik, entelektüel arayış, sömürgecilik, zamanın geçiciliği ve insanın kendi geçmişiyle hesaplaşması bulunuyor. Metni; edebî, felsefi ve düşünsel bakımdan değerlendirdiğimde “nostaljiden çok öz eleştiri” gözlemleniyor. Metnin açılış cümlesi şu şekilde: “Cartegena’da bir akşam: 2015 yılı olsa gerek. Daha genç ve delişmen olunan zamanların gömleği-kumaşı üzerimde.” Buradaki “gömleği-kumaşı üzerimde” ifadesi oldukça özgün bir metafor. Gömlek, fotoğraftaki somut giysiyi; kumaş ise gençliğin düşünsel ve ruhsal dokusunu temsil ediyor. Yazar, geçmişteki kendisini yalnızca fiziksel olarak daha genç biri şeklinde tanımlamıyor. Aynı zamanda düşünceleri, heyecanları ve dünyaya bakışı bakımından farklı bir insan olarak hatırlıyor. “Delişmen” sözcüğü ise gençliğe hem bir sempati hem de hafif bir eleştiri içeriyor. Burada geçmişi yüceltmekten ziyade geçmişteki kendisine mesafeli bir bakış söz konusu.
Ant Dağları ile İspanyol Keşifleri Arasındaki Zihinsel Gerilim.
Metnin düşünsel bakımdan en önemli bölümü şu: “Ant Dağları ile İspanyol kâşifi arasında dolaşan zihnimin henüz “emperyalizm” denilen şeyin bereketli taraflarını keşfetmediği saflıklar.” Bu cümlede üç tarihsel ve düşünsel katman bulunuyor. Birincisi, Latin Amerika’nın coğrafyasını, yerli uygarlıklarını ve Avrupa sömürgeciliği öncesindeki tarihsel dünyasını çağrıştıran Ant Dağları. İkincisi; Amerika kıtasının Avrupalılar tarafından keşfedilmesi, fethedilmesi ve sömürgeleştirilmesi süreçlerini temsil eden İspanyol keşifleri. Üçüncüsü ise bu iki unsur arasındaki tarihsel ilişkinin siyasal ve ekonomik boyutunu ifade eden emperyalizm.
Metindeki asıl çarpıcı ifade ise “emperyalizmin bereketli tarafları”. Bu ifadeyi iki farklı biçimde analiz edilebilir: İronik okuma: Emperyalizmin sömürü, şiddet ve tahakküm üzerine kurulu tarihsel pratiğinin “bereket” sözcüğüyle anlatılması, sömürgeciliği meşrulaştıran söylemlere yönelik bir alaydır. Diyalektik okuma: Emperyalizmin yalnızca yıkıcı değil; modernleşme, kültürel karşılaşma, ekonomik ilişkiler ve tarihsel dönüşümler bakımından çelişkili sonuçlar doğurduğuna ilişkin daha karmaşık bir tarih anlayışına işaret eder. Bana göre metnin en güçlü entelektüel tarafı, bu iki okumaya da açık olmasıdır. Ancak risk var tabii, “bereketli taraflar” ifadesi bazı okurlar sömürgeciliğe mutlak surette olumlu yaklaşan bir değerlendirme olarak da anlayabilir.
Bellek ve Özeleştiri: Gençliğin “Gömleği-Kumaşı”:
“Daha genç ve delişmen olunan zamanların gömleği-kumaşı” ifadesi iki düzlemde işlev görüyor: Fotoğraftaki somut kıyafeti hatırlatırken geçmişteki kişiliğin düşünsel ve ruhsal dokusunu da simgeler. “Delişmen” sözcüğü gençliğe duyulan şefkat ile ona yöneltilen hafif bir eleştiriyi birlikte taşır. Bu nedenle anlatı, geçmişi yalnızca idealize etmez bugünün bakış açısından yeniden değerlendirir.
“Henüz … keşfetmediği saflıklar” ifadesi, geçmişte dünyayı daha kesin kategorilerle yorumlayan bir benliğe işaret eder. Sonraki yıllarda kazanılan tarihsel bilinç, olguların karşıt sonuçlarını........
