We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

CUMHURİYET DÖNEMİNDE EKONOMİK ZİHNİYETİN DÖNÜŞÜMÜ

1 0 21
13.09.2021

Kovid salgını çıkınca Sağlık Bakanlığı güzel bir şey yaptı. Bir Bilim Kurulu oluşturdu. Salgınla ilgili kararlar burada tartışılıyor ve hükümete tavsiye ediliyor. Bunun benzerini ekonomi konusunda yapmayı akıl etmiyorlar anlamak mümkün değil. Derhal Ekonomi Bilim Kurulu oluşturulmalı ve belirli dönemlerde toplanıp ekonominin gidişatı burada tartışılmalı ve ekonomi konusunda hükümete tavsiyelerde bulunmalıdır. Belki böyle bir kurul cumhurbaşkanına enflasyonun sebebinin faizler olmadığını, MB’na müdahalenin yanlış olduğunu anlatabilir.

Avrupa’da burjuvaziden önce geniş toprakların mülkiyetine sahip güçlü bir aristokrasi vardı. Osmanlılarda ise toprağın mülkiyeti devlete aitti. Toprak çiftlik denilen küçük birimler haline getirilerek mülkiyeti devlette kalmak şartıyla ekip biçmeleri için çiftçi/köylülere tahsis edilmişti. Bu yolla soylu bir sınıfın ortaya çıkması önlenmişti. Avrupa’da zamanla burjuva denilen sanayi ve ticaretle uğraşan zengin ve şehirli bir sınıf ortaya çıktı. Osmanlılar ise çeşitli yollarla Avrupa’daki gibi güçlü bir burjuva sınıfının ortaya çıkmasına engel olmaya çalıştılar. Müsadere yoluyla büyük paralar elde eden vezir, beylerbeyi gibi yüksek rütbeli ümeranın zengin bir sınıf haline gelmesinin önü kapanmıştı. Zenginleşen tüccarlar da zaman zaman müsadereye tabi tutularak merkezi otoritenin karşısında zengin ve güçlü bir sınıf haline gelmeleri engellenmişti. Ancak devlet 18. yüzyılda vergi toplama hakkını kayd-ı hayat şartıyla satın olmuş olan tahsildarların güçlü bir ayan sınıfı haline gelmelerini önleyemedi. Devlet otoritesi taşrada zayıfladı ve Anadolu ve Rumeli’de feodal sınıflar ortaya çıktı. Sultan II. Mahmud ayanları sindirmeye ve devlet otoritesini hâkim kılmaya çalıştıysa da tam bir başarı elde edemedi.

Avrupa’yı örnek alan Tanzimatçılar Avrupa’daki burjuva sınıfına benzer bir sınıfın ortaya çıkmasını desteklediler. Mahalli meclislerde ayan ve eşrafa görev verilmesi bu zümrenin kökleşmesini sağladı. Ancak ticaret burjuvazisi sayılabilecek tüccarlar sınıfı, 19. yüzyılın başlarından itibaren imparatorluğun gayrimüslim tebaasından çıktı. Fakat bu komprador burjuvazi kendi devlet ve toplumu ile bütünleşmedi ve sadece kendi azınlık çıkarlarının peşinde oldu. Kapitülasyon sağladığı imtiyazlardan faydalanan ve ekalliyet denilen Ermeni, Rum ve Yahudi tüccar ve sanayiciler Osmanlı İmparatorluğu aleyhinde çalışan bir sınıf haline geldiler. Bu yüzden İttihat ve Terakki ile Cumhuriyet idarecileri bu zümrelerden kurtularak millî burjuvazi oluşturmaya çalıştılar.

II. Meşrutiyet’le iş başına gelen İttihatçılar ekonomik bağımsızlığı bir gurur meselesi olarak görüyorlardı. II. Abdülhamid’in ekonomi politikalarını pısırık, korkak ve neme lazımcı buluyorlardı. Ülkeyi yarı sömürge haline getirmiş olan kapitülasyonlara karşı çıkıyorlardı. Meşrutiyetten sonra kapitülasyonların karşılıklı rıza ile kaldırılması için düvel-i muazzama elçileriyle görüşmeler yapmışlar fakat hiçbir olumlu cevap alamamışlardı. Birinci Dünya Savaşında tarafsız kalma için ileri sürdükleri iki şart vardı: İmparatorluğun tamamiyet-i mülkiyesi ve kapitülasyonların kaldırılması. İngiltere ve Fransa bunu kabule asla yanaşmadılar. Bu yüzden Almanya’nın müttefikliği bir can simidi haline geldi. 1914 Eylül’ünde Avrupa devletleri savaşla meşgul iken İttihad ve Terakki hükümeti kapitülasyonları kaldırdı. Fakat en büyük tepki müttefik Almanya’dan geldi. Mondros mütarekesinden sonra kapitülasyonların kaldırılması kararı hükümsüz hale geldi.

***

Millî Mücadele zaferle sonuçlandıktan sonra Lozan’da en büyük tartışma kapitülasyonlar yüzünden çıktı. Kapitülasyonlardan kurtulmak haklı olarak büyük bir zafer olarak algılandı.

Cumhuriyet hükümetleri başlangıçta yabancı sermaye konusunda son derece istekliydiler. Ulaştırma alanında Amerika ve İtalya ve Belçika’dan kaynak arandı. 1927 yılında bazı Alman ve İsveç firmaları büyük ölçekli demiryolu........

© Denizli Gazetesi


Get it on Google Play