Küresel güç dengelerinin dönüşümünü hâlâ yalnızca askeri kapasite, diplomatik ittifaklar ya da rezerv para birimleri üzerinden okursak, oyunun çoktan değiştiğini fark edemeyiz. Bulunduğumuz dönemde güç, giderek daha görünmez ve kalıcı bir zemine kayıyor: altyapı ağları, veri sistemleri ve bu sistemlerin finansman mimarisi. Limanlar, enerji hatları, demiryolları, veri merkezleri ve yarı iletken üretim tesisleri artık sadece ekonomik büyümenin araçları değil; doğrudan egemenliğin, bağımsızlığın ve jeopolitik konumlanmanın belirleyicileri.

Bu dönüşümün en kritik boyutu, altyapının artık “tarafsız” alan olmaktan çıkışı. Eskiden bir ülkenin demiryolu hattını kimin yaptığı ikincil bir mesele olarak görülebilirdi; bugün ise o hattın finansmanının hangi para birimiyle sağlandığı, hangi teknik standartlara göre inşa edildiği, bakım ve işletme süreçlerinin hangi şirketler tarafından yürütüldüğü ve en önemlisi o hattın veri akışının kim tarafından kontrol edildiği, doğrudan o ülkenin stratejik yönelimini belirliyor.

Dünya bu anlamda üç katmanlı rekabette. İlki, klasik fiziksel altyapı: limanlar, demiryolları, enerji hatları. İkincisi bu altyapının finansmanı ve kurumsal çerçevesi: hangi kredi mekanizmalarıyla, hangi sözleşme yapılarıyla, hangi hukuk düzeniyle inşa edildiği. Üçüncüsü ise görünmese de belirleyici olan dijital/algoritmik altyapı. Artık bir enerji şebekesini kontrol etmek, elektriği üretmek ya da iletmek değil; o şebekenin nasıl çalışacağını belirleyen yazılımı kontrol etmekten geçiyor. Bu da güç ilişkilerini kökten değiştiriyor.

Türkiye’nin sorunu mevcut ve yeni altyapıyı hangi stratejik akılla konumlandıracağı. Yanlış kurgulanmış bir entegrasyon modeli, ülkeyi küresel değer zincirlerinin üst basamaklarına taşımak yerine, onu düşük katma değerli bir geçiş ekonomisine sıkıştırabilir. Sadece üzerinden geçen mallardan gelir........

© Birgün