Memurların ek gelir sağlaması ve ticari faaliyet yasağının sınırları

Bir devlet memuru kitap yazıp telif geliri elde edebilir mi? Mesai saatleri dışında özel sektörde çalışabilir mi? Uzmanlığından yararlanarak ders verebilir, danışmanlık yapabilir veya hayvancılıkla uğraşabilir mi?

Bu soruların cevabı, yalnızca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28. maddesini okumakla verilemez. Çünkü her gelir getirici faaliyet ticari faaliyet olmadığı gibi, her mesai dışı faaliyet de hukuken serbest değildir. Memurların ek gelir elde etme imkânlarını değerlendirirken faaliyetin niteliğini, kişinin üstlendiği rolü, özel mevzuatı ve varsa kanuni istisnaları birlikte incelemek gerekir.

1 657 sayılı Kanun ticari kazanç getirici faaliyet yasağının kapsamı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 28. maddesi, memurların ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerine önemli sınırlamalar getiriyor. Madde uyarınca memurlar, Türk Ticaret Kanunu’na göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyetlerde bulunamaz; ticari işletmelerde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil olamaz ve kanunda belirtilen şirketlerde ortaklık üstlenemezler. Ayrıca mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak amacıyla ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamazlar; maddede belirtilen iş yerlerinde çalışamazlar. Kanun, bazı kooperatifler ve meslek kuruluşlarındaki görevler gibi istisnalara da yer vermektedir.

Buradaki temel amaç, memurun geçimini sağlamasını bütünüyle engellemek değil; kamu görevinin tarafsızlığını, sürekliliğini ve güvenilirliğini korumaktır. Ancak uygulamada çoğu zaman gözden kaçırılan nokta şudur: Bir faaliyetin gelir getirmesi tek başına yasak olduğunu göstermediği gibi, faaliyetin küçük çaplı olması veya mesai dışında yapılması da hukuka uygun olduğu anlamına gelmemektedir.

2 Kitap yazılması ve telif geliri elde edilmesi

Bir memurun kitap yazması ve eserinden telif geliri elde etmesiyle bir ticari işletme kurarak kitap satışı yapması aynı şey değildir. Eser meydana getirmek, fikrî hak sahibi olmak ve bu haklardan telif geliri elde etmek, faaliyetin niteliğine göre ticari işletme işletmekten farklı değerlendirilebilir. Buna karşılık düzenli bir ticari organizasyon kurmak, satış faaliyetini bizzat işletmek veya kamu görevini kişisel kazanç sağlamak amacıyla kullanmak farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

Dolayısıyla yalnızca gelir elde edildiği gerekçesiyle her telif faaliyetini yasak kabul etmek de her türlü kitap satışını serbest saymak da doğru değildir. Özetle kitap, dergi vb.........

© Yeni Şafak