Yunanistan’da, Spetses adasında bir yaz düğünü: Masalardan birinde, yanımda oturan yaşlıca bir adamla konuşuyorum. “Senin ülkenin seramikleri konusunda araştırma yapıyorum!” diyor. 

Konuştuğum kimse, yani John Carswell, Kütahya seramikleri konusunda yazmış olduğu kitapları önemsenen bir araştırmacı. “Bizde Kütahya, İznik ve Çanakkale seramikleri bilinir. Başkası var mıdır?” diye sorduğumda “Olmaz olur mu?” diyor, “Tokat seramikleri de önemlidir… Maalesef yeterince incelenmemiştir.”

İstanbul'a döndüğümde bildiğim Tokatlılara sormuştum, çoğu, “Bakırcılık, yazmacılık, dokumacılık, ahşap oymacılığı, kuyumculuk, demircilik, dericilik vardır ama çömlekçiliğin olduğunu bilmiyorum” demişti.

Dostum Altan Marcelli, seramik konusunda donanımlıydı, zengin bir seramik koleksiyonu vardı; konuyu onunla beraber inceledik:

Tokat’ta seramiğin uzun yıllar boyunca yapılmış olduğunu, bu üretimin eskiden ülkemize gelmiş seyyahların kitaplarında bahis konusu edildiğini öğrendik. Tokat'ın Selçuklu ve Osmanlı dönemi ulaşım sisteminde çok önemli bir kavşak noktası ve ticaret merkezi olduğunu, İpek Yolu’nun, ayrıca Bursa’yı Tebrize bağlayan yolun bir durağı olduğunu da öğrendik. Önemli ticaret yollarının kesiştiği bir yer olan Tokat 1708-1846 yılları arasında Anadolu’daki iç gümrük merkezinden biriydi.

1618'de Tokat’ı gezen Polonyalı Simeon, Seyahatnamesi’nde suyu bol ve toprakları bereketli olan bu kentte tümü kagir olan bedesten, bit pazarı, kuyumcu çarşısı ve hanların bulunduğunu söylemişti.

1701'de Tournefort, Tokat'ı “Küçük Asya’nın Ticaret Merkezi” olarak tanımlamış, "Tokat'ın asıl ticareti bakır kap-kacaklar alanındadır; çok iyi işlenen bakır eşyalar İstanbul'a ve Mısır’a gönderilir” demişti.

1743'te kentte bulunan Jean Otter de şehrin oldukça kalabalık nüfusuyla son derece güzel bir kent olduğunu, camileri, medreseleri, kervansarayları, hamamları ve çok sayıda bahçe ve bağlarının bulunduğunu söylemişti. 

Bunları öğrendiğimizde Tokat’a gitmeye, konuyu daha ayrıntılı bir şekilde incelemeye karar verdik. İle ilk gittiğimizde bize “Tokat tarihi, kültürü konusunda başvuracağınız önemli kaynakların başında Hasan Erdemli yer alır" demişlerdi.

Hasan Bey, temel gıda ve ihtiyaç maddelerini satan bir marketin sahibiydi; bizi dükkanında ağırlamış, Tokat ve seramik konusunda yararlı bilgiler aktarmıştı: H. John van Lennep’in 1864 te Tokat'a vardığını, kentin ve........

© T24