Bir gün ilk ateşi bir asker değil, bir algoritma açarsa...

Gökyüzünde pilot yok, sınır hattında ileri gözetleyici yok, denizde mürettebat yok. Fakat sistem görüyor, dinliyor, kıyaslıyor, hedefleri sıralıyor ve seçenek üretiyor. İşte geleceğin savaşındaki asıl soru burada başlıyor: İnsan makineyi mi yönetecek, yoksa insan yalnızca makinenin hızına yetişmeye mi çalışacak?

Bu yazımda, birkaç yıl sonrasını tahmin etmeye çalışmadım. Aslında çoktan başlayan bir dönüşümün nereye varabileceğini sorguladım.

SAVAŞ MEYDANI SESSİZLEŞİRKEN...

Bir savaş düşünün. Gökyüzünde onlarca hava aracı dolaşıyor; fakat hiçbirinin kokpitinde pilot yok. Sınır hattında keşif yapılıyor; fakat tehlikeli bölgede ileri gözetleyici bulunmuyor. Denizde küçük, hızlı ve sessiz araçlar su üstünde ve su altında devriye geziyor. Karadaki robotlar mayınlı bölgeleri tarıyor, mühimmat taşıyor, yaralı tahliye ediyor. Bütün bu unsurlar aynı anda veri üretiyor ve birbirleriyle konuşuyor.

Böyle bir manzarada ilk bakışta insanın savaş alanından çekildiği düşünülebilir. Oysa asıl değişim insanın ortadan kalkması değildir. İnsan, tetiğin başından karar mimarisinin merkezine doğru çekilmektedir. Savaşın fiziki yüzü makinelere bırakılırken; hedef, görev, sınır, yetki ve sorumluluk giderek daha karmaşık bir insan-makine ilişkisi içinde yeniden tanımlanmaktadır.

İşte “insansız ordular” kavramını yalnızca İHA, SİHA, insansız kara aracı veya deniz aracı sayısıyla okumak bu yüzden yetersizdir. Mesele platform değil, sistemdir. Mesele araç değil, ağdır. Mesele robot değil, karardır.

Bir orduyu gerçekten “insansız” yapan şey personelin araçtan çıkması mı; yoksa algılama, değerlendirme ve karar süreçlerinin algoritmaya devredilmesi mi?

BİR İHA DEĞİL, BİR SİSTEMLER SİSTEMİ

Uzaktan kumanda edilen bir İHA insansızdır; fakat kendi başına bir ordu değildir. Bir insansız kara aracı, tek başına ne kadar gelişmiş olursa olsun, savaşın mimarisini değiştirmez. Dönüşüm; bu unsurların aynı ağ üzerinde birbirlerini görebildiği, birbirlerine veri aktarabildiği, görev paylaşabildiği ve değişen şartlara göre müşterek davranabildiği anda başlar.

Bir hava platformunun tespit ettiği hedef bilgisinin insansız kara unsuruna aktarıldığını; denizdeki sensörün tehdidi doğruladığını; uydu görüntüsünün tabloyu tamamladığını; elektronik istihbaratın yayın yapan kaynağın kimliğini belirlediğini ve bütün bu verinin yapay zekâ destekli bir komuta-kontrol sistemi tarafından birkaç saniye içinde tek bir operasyonel resme dönüştürüldüğünü düşünün.

Artık karşımızda araçlar topluluğu değil, dijital bir muharebe organizması vardır. Bu organizmanın gözleri sensörler, sinir sistemi haberleşme ağı, hafızası veri tabanları, refleksleri yazılım ve algoritmalar, kasları ise silahlı veya silahsız robotik platformlardır.

Bu nedenle geleceğin ordusu, envanter listesinden çok mimarisiyle anlaşılacaktır. Kaç aracınız olduğu kadar bu araçların birbirleriyle ne kadar güvenli, hızlı ve anlamlı biçimde konuşabildiği önem kazanacaktır.

YENİ CEPHENİN MERMİSİ “VERİ” OLACAK

Yüzyıllar boyunca ordular mühimmat stokladı. Geleceğin orduları ise mühimmat kadar veri de stoklayacak. Çünkü yapay zekânın yakıtı veridir. Sensörlerden gelen görüntü, radar izi, akustik işaret, elektronik yayın, konum bilgisi, meteoroloji, lojistik durum, dost-düşman tanımı ve geçmiş görev kayıtları; karar sisteminin beslendiği dev bir havuza dönüşür.

Burada kritik nokta veri miktarı değil, verinin güvenilirliğidir. Yanlış veriyle beslenen en gelişmiş algoritma bile yanlış sonuç üretebilir. Üstelik savaş ortamında rakip yalnızca platformunuzu vurmak istemez; sizin ne gördüğünüzü, ne sandığınızı ve neye inanacağınızı da değiştirmek ister.

İşte bu nedenle gelecekte bilgi harbi ile kinetik harp arasındaki çizgi daha da silikleşecektir. Bir sensörü aldatmak, bir füze rampasını vurmak kadar etkili olabilir. Bir veri akışını bozmak, bir köprüyü yıkmak kadar operasyonel sonuç doğurabilir. Bir yapay zekâ modelini yanıltmak, bir birlik komutanına sahte istihbarat vermekle eşdeğer hâle gelebilir.

Geleceğin cephanesi yalnızca mühimmat değildir: veri hesaplama gücü güvenli haberleşme güvenilir algoritma da savaş kapasitesinin parçasıdır.

Savaş alanında herkes görür; fakat aynı anda herkes anlayamaz. Herkes bilgi toplar; fakat herkes aynı hızda anlam üretemez. Bu yüzden geleceğin en kritik üstünlüklerinden biri “karar üstünlüğü” olacaktır.

Klasik karar zincirinde tespit, teşhis, takip, değerlendirme, karar ve angajman için zamana ihtiyaç vardır. OODA döngüsü olarak bilinen gözlemle-yönel-karar ver-harekete geç çevrimi, rakibin döngüsünden hızlı tamamlandığında üstünlük sağlar. Yapay zekâ bu döngünün özellikle algılama, sınıflandırma ve seçenek üretme kısımlarını dramatik biçimde hızlandırabilir.

Fakat tam burada tehlikeli bir paradoks ortaya çıkar: Makinenin karar üretebildiği süre kısaldıkça, insanın o kararın siyasi, hukuki ve stratejik sonuçlarını değerlendirmek için sahip olduğu süre de kısalır. Bir sistem saniyenin çok küçük bir bölümünde tehdit sınıflandırabilir; ancak yanlış bir angajmanın devletler arası kriz doğurup doğurmayacağını aynı hızda “anlamak” başka bir meseledir.

Bu nedenle geleceğin sorusu yalnızca “Makine ne kadar hızlı karar verebilir?” olmayacaktır. Daha zor soru şudur: “İnsan, makinenin karar hızını hangi noktaya kadar güvenle takip edebilir?”

SÜRÜ AKLI; BİR ROBOT DEĞİL, BİNLERCE ROBOT!

Bir pahalı platformu vurmak mümkündür. Peki aynı anda farklı........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü