We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

ABD tehditlerine karşı direniş

193 392 169
26.04.2021

ABD Başkanı Joe Biden, 1915 Ermeni olayları için “soykırım” tabirini kullandı. Tarihi, kanlı soykırımlarla dolu ABD'nin “Ermeni soykırımı” yalanıyla Türkiye'yi tehdit etmesi karşısında iktidarın ne yanıt vereceği bekleniyor. İktidarın, her seferinde “Eski Türkiye” diyerek küçümsediği o Türkiye, ABD tehdit ve ambargolarına karşı yeri geldiğinde eylemli direniş göstermişti.

İşte bugün Türk-Amerikan ilişkilerinin tarihini, tarihsel süreçte Türkiye'ye yönelik Amerikan tehditlerini ve bu tehditlere karşı Türkiye'nin tavrını anlatacağım.

Ant Dergisi 10 Ekim 1967

1830-OSMANLI-ABD TİCARET ANLAŞMASI

7 Mayıs 1830'da Osmanlı ile ABD arasında “Osmanlı-Amerikan Seyr-ü Sefain Ticaret Antlaşması” yapıldı. Anlaşmanın 4. maddesine göre “Eğer Osmanlı vatandaşları ile ABD vatandaşları arasında bir dava olursa hiçbir şekilde bir ABD elçisi bulunmadan yargılanma yapılmayacaktı.” ABD, Osmanlı'da suça karışan vatandaşlarını bu madde ile korumak istedi. Örneğin, Suriye'de bir Osmanlı paşasını isyana teşvik eden iki Amerikalı yakalanıp idamla yargılanmak için İstanbul'a getirilmiş, ancak ABD elçisi devreye girerek iki Amerikalıyı kurtarmıştı.

Osmanlı donanması 1827'de Navarin'de yakılmıştı. Acil donanmaya ihtiyaç vardı. Osmanlı, o günlerde ABD'den gelen gemi mühendislerinin desteği ile 12-13 tane savaş gemisi üretti. Ayrıca Amerikalı bazı subaylar Osmanlı donanmasında görev aldı. 1860'larda karşılıklı elçilikler açıldı. Bu sırada Amerikalı misyonerler Osmanlı topraklarında misyoner okulları açtılar. 19. yüzyılda, Amerikan misyonerleri, Osmanlı'da Ermeni isyanları başta olmak üzere birçok azınlık isyanını desteklediler.

1878'de ABD Başkanı General Ulysess Grant, II. Abdülhamit'i ziyaret etti. II. Abdülhamit, İspanya-ABD savaşı sırasında, 1898'de, halife sıfatıyla Filipinler'deki Müslümanlara, “Amerikalılara dostça davranmalarını” öğütledi. Bu dönemde ortaelçilik düzeyindeki temsilcilikler büyükelçilik düzeyine yükseltildi. Gelişen ilişkiler sonrasında Amerika Osmanlı'ya silah satmaya başladı. Osmanlı, Martini, Enfield, Winchester gibi Amerikan silahları satın aldı.

ABD, 1917'de Almanya'ya savaş ilan ederek İtilaf Devletleri'nin yanında I. Dünya Savaşı'na girdi. Buna karşın ABD ile Osmanlı birbirine savaş ilan etmedi. Savaşın sonunda, 1918'de ABD Başkanı W. Wilson “14 İlke” diye bilinen “Wilson İlkeleri”ni yayınladı. 12. Madde, Osmanlı'nın geleceğiyle ilgiliydi. Asker-sivil bazı Türkler, bu maddeye güvenerek Amerikan Mandası istediler. ABD Senatosu Türkiye'yi manda altına almayı hiçbir zaman düşünmedi. Başkan Wilson, Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasını istiyordu. Ancak Anadolu'da yeterli Ermeni nüfus olmaması bu planı suya düşürecekti.

İzmir'in Yunanlarca işgali bir İngiliz, Fransız ve Amerikan ortak planıydı. Amerika da işin içindeydi. Milli Mücadele sonrasındaki Lozan görüşmelerinde ABD temsilcisi gözlemci olarak yer aldı. 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması'nın ardından ABD ile Türkiye arasında, Lozan'da, 6 Ağustos 1923'te “Lozan Türk-Amerikan Antlaşması” imzalandı. Bu antlaşma, ABD'deki Ermeni lobisinin şiddetli baskısı sonucunda 19 Ocak 1927'de Amerikan Senatosu'nda reddedildi.

Cumhuriyet döneminde Türk-Amerikan diplomatik ilişkileri 17 Şubat 1927'de başladı. 1927'de ABD, Joseph Grew'i büyükelçi olarak Ankara'ya gönderdi. 1 Ekim 1929'da ABD-Türkiye “Ticaret ve Seyr-ü Sefain Antlaşması” imzalandı. 1934'te de ABD Genelkurmay Başkanı MacArtur, Atatürk'ü ziyaret etti.

II. Dünya Savaşı sonunda 1945 ve 1946'da Sovyetler Birliği'nin, Türkiye'den toprak talep edip Boğazlardan üs istemesi, Türkiye'nin ABD eksenine kayma sürecini hızlandırdı.

5 Nisan 1946'da -Amerika'da ölen Türk Büyükelçisi Münir Ertegün'ün cenazesini taşıyan- Amerikan Missouri Zırhlısı İstanbul'a geldi. Missouri, İstanbul'da çok abartılı bir coşkuyla karşılandı.

1945-1947 arasında Türkiye-ABD arasında........

© Sözcü


Get it on Google Play