We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Kâbil!!! | Gün Zileli

7 1 1
17.08.2021

Taliban güçleri, 15 Ağustos 2021, Pazar günü, Mao’nun “kırlardan şehirlerin kuşatılması” stratejisine uygun olarak, Afganistan’ın başkenti Kâbil’e girdi.

Bu yılın Mart ayında kaybettiğim, ağabeyim Can Zileli Kâbil’de, 1942 yılının Kasım’ında doğmuştu. Nüfus kâğıdında da yazardı bu. Babam, süvari subayı Necati Zileli, Afganistan Şahı Emanullah Han’la Atatürk arasındaki bir “askerî işbirliği” anlaşmasının sonucu, Afganistan Harbokulu’nda eğitmen olarak bulunduğu sırada doğmuş ağabeyim.

Can, ellerini yıkamayı ve genel olarak yıkanmayı pek sevmezdi. Annem Nihal Zileli, onun bu huyunu Afganistan’da doğmasına bağlardı. Annemin anlattığına göre, Afganlılar çatal bıçak kullanmaz ve pilavı elleriyle yedikten sonra omuzlarındaki peşkirlere silerlermiş. Ben ve benim gibi birkaç velet, Can’ı, “Kâbilli, Kâbilli” diye kızdırmaya bayılırdık. Eğer Can, diyelim ki Paris’te doğmuş olsaydı, ne biz onunla “Parisli, Parisli” diye alay ederdik ne de Can bize bu yüzden kızardı. Uluslar hiyerarşisi çocukların beynine daha küçükten kazınır.

BİR MODERNLEŞME ÇABALARI, KANLI İKTİDAR KAVGALARI VE İŞGALLER TARİHİ

Afganistan’da neler olduğunu anlamak için, bu ülkenin yaklaşık üç yüz yıllık tarihine kısaca, çok kabataslak bir göz atmakta fayda var.

Tacikler, Özbekler, Hazaralar, Aymaklar, Türkmenler ve Beluçlardan oluşan bu ülkenin 1748 yılında Ahmet Şah Dürrani tarafından kurulduğu belirtiliyor. Ülke, 1800 yılından itibaren İngiliz sömürgecilerine karşı direniyor. 20. yüzyılın başında İngilizlere karşı bağımsızlık savaşı veriliyor ve siyasi bağımsızlığını kazanan Afganistan’da monarşi kuruluyor.

1919-29 yılları arasında Emanullah Han hüküm sürüyor. Emanullah Han iktidardan düşürüldükten sonra 1929’da iktidara gelen Muhammed Nadir Şah 1933’te bir suikastta öldürülüyor. 1933’te onun yerine geçen Muhammed Zahir Şah 1973’e kadar kırk yıl hüküm sürüyor. 1973’te Muhammed Davut Han bir darbe yaparak monarşiyi yıkıyor ve cumhuriyet ilan ediyor.

Bu dört monark da kendilerine Atatürk’ü model almış ve Afganistan’ı merkezi hükümetin reformlarıyla modernleştirmeye çalışmış, fakat başarısız olmuşlardır.

Muhammed Davud Han, 1973’ten 1978’e kadar Afganistan devlet başkanlığında bulunuyor. O da modernleştirme çabalarını yoğunlaştırıyor. Muhammed Davud Han’ın Batı yanlısı bir siyaset izlemeye başlaması üzerine Babrak Karmal, Nur Muhammed Taraki ve Hafızullah Amin’in oluşturduğu Sovyetler Birliği yanlısı bir grup darbe yaparak Davud Han’ı ve ailesini öldürüyor.

Bu tarihten itibaren ülkede Sovyetler Birliği yanlısı “solcu” bir iktidar kuruluyor. Devletin adı Afganistan Demokratik Cumhuriyeti oluyor. Taraki, devlet başkanlığının yanı sıra başbakanlık, Devrim Konseyi başkanlığı ve Afganistan Demokratik Halk Partisi (Perçem ve Halk hiziplerinden oluşan bu parti ülkede komünist parti rolünü oynuyor) genel sekreterliği görevlerini üstleniyor. Parti’nin Perçem Cephesi adlı bileşeninden Babrak Karmal onun yardımcısı ve başbakan yardımcısı, Hafızullah Amin de devlet başkanı ikinci yardımcısı ve dışişleri bakanlığı görevini alıyor.

Fakat bu üç “solcu” lider kısa sürede birbirine düşüyor ve ADHP’nin Halk........

© Nokta Haber Yorum


Get it on Google Play