We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

2021 Rize Taşkını ve Alınması Gereken Önlemler - Prof. Dr. Hüseyin E. ÇELİK

7 0 0
22.07.2021

Sel terimi, çoğunlukla şiddetli yağışların ardından yan derelerden ani olarak gelen ve fazla miktarda katı materyal (moloz) içeren büyük su kitlesini ifade eder. Ormancılık literatüründe, yukarı havzada yan derelerdeki yüksek akıma “sel”, sellerin kısa sürede ana akarsuya ulaşmasıyla vadideki yüksek akıma ve normal yatağına sığamayıp taşkın yatağını basmasına ise “taşkın” denir. Seller yukarı havzalarda meydana geldiği zaman toplumun fazla dikkatini çekmemektedir. Ancak taşkınlar aşağı havzada, yerleşimin yoğun olduğu vadilerde meydana geldiği, can ve mal kaybına neden olduğu için toplumu daha fazla etkilemektedir.

Havzaların yüksek eğimli yukarı kısımlarında yağışın yüzeysel akışa geçişini bitki örtüsü kontrol eder. Özellikle ormanlar, yağışlardan sonra derelere ulaşan su miktarını azaltmak ve belli bir düzeyde tutmak, toprağın sularla sürüklenmesini önlemek, her türlü materyalin dere yataklarına ulaşmasını azaltmak gibi özelliklere sahiptir. Küresel iklim değişikliği de dikkate alınınca ormanların en geniş fonksiyona sahip arazi kullanma şekli olduğu genel kabul görmektedir.

SELLERİN VE TAŞKINLARIN NEDENLERİ

Sellerin oluşumunu iklimsel ve fizyografik faktörler etkilemektedir. İklimsel faktörlerin en önemlisi şiddetli yağmur veya dolu yağışıdır. Sel ve taşkınların ana nedeni şiddetli yağışlardır. Yarı kurak iklime sahip Türkiye’de sel ve taşkınların önemli bir kısmına yaz aylarındaki sağanak yağışlar neden olmaktadır.

Fizyografik faktörlerden en kritiği ve insan tarafından değiştirilebilir olanı, yukarı ve aşağı havzadaki yanlış arazi kullanımıdır. Araziler, arazi kullanma disiplinine göre 8 sınıfa ayrılmıştır. Sınıflandırmada ana ölçüt eğimdir. Az eğimli olmaları ile ön plana çıkan I, II, III ve IV. sınıf arazilerde (tarım arazisi) tarım yapılması arazi kullanma disiplinine uygundur. Yüksek eğimli olmaları ile ön plana çıkan V, VI ve VII. sınıf arazilerin (orman arazisi) ormanla kaplı olması, tarım yapılmaması gerekir. VIII. sınıf arazi ise av ve yaban hayatı için kullanılmalıdır, bu arazide yükseltiden dolayı orman yetişmemektedir.

Ülkemizde yukarı ve aşağı havzada genellikle arazi kullanma disiplinine uyulmadığı görülmektedir. Ülkemizde 22 milyon 933 bin hektar (OGM) V, VI ve VII. sınıf orman arazisi içinde 6.1 milyon hektar alanda usulsüz tarım yapılması yağışların sellere dönüşmesini hızlandırmaktadır. Usulsüz tarım yapılan alanın 1.6 milyon hektarlık kısmının Karadeniz Bölgesi’nde bulunması ile taşkınların yüzde 36’sının yine Karadeniz Bölgesi’nde meydana gelmesi arasında anlamlı bir ilişki bulunduğu........

© Cumhuriyet


Get it on Google Play