Masaüstü kompüterimi açtığımda muhteşem bir yapıt göründü. Resmin altında Taberias Roma Tiyatrosu yazıyor. Google arama motoruna, “Taberias Tiyatrosu ismini Filistin’deki Tabaraya Şehri, Tabaraya Gölü’nden mi almış?” sorusunu yazdım. Birçok farklı sayfayla birlikte yapay zekâ da müdahil oldu ve cevaben “Tiberias, şehrin Batı dillerindeki ve Latince kökenli adıdır. Bu isim, şehri MS 20 yılı civarında kuran Roma İmparatoru Tiberius’a ithafen verilmiştir. Bölgenin Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından, kelime Arapça fonetiğine uyarlanarak Tabariyah veya Türkçe tarih kaynaklarındaki kullanımıyla Taberiye olarak anılmaya başlanmıştır. Bölge, tarih boyunca Filistin (Filistin/Celile) coğrafyasının en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Günümüzdeki konumu: Şehir ve adını verdiği ünlü tatlı su gölü (Taberiye Gölü / Celile Denizi), günümüzde İsrail sınırları içerisindeki Kuzey Bölgesi’nde yer almaktadır.” dedi.

Müdahil oldum: “Tabariya veya Tiberias Latincede ne demek?” Yapay zekâ, “(Tiberia) kelimesinin Latince doğrudan kelime manası ‘Tiber’e ait olan, Tiber’in yeri/şehri’ demektir. Şehrin ismi, köken olarak Roma’nın ortasından geçen ünlü Tiber Nehri (Latincede Tiberis) ile doğrudan bağlantılıdır. Kelimenin kökeni Hint-Avrupa dillerindeki “themH-” (karanlık/koyu renkli su) veya “teh-” (akmak) köklerine dayanır. Tiberius: Latince -ius ekiyle üretilmiş, ‘Tiber Nehri’nden gelen’ veya ‘Tiber’e ait’ anlamına gelen bir Roma erkek ismidir.” diye yanıt verdi.

İLK ÇELİŞKİDE YAKALANDI

Yapay zekâya sordum, “O vakit aynı isimden gelen El-Tabari kimdir ve manası nedir?” Yapay zekânın cevabı şu oldu:

“İslam dünyasının en büyük tarihçisi ve müfessiri kabul edilen İmam el-Taberî (Taberî), (Ebû Cafer Muhammed bin Cerîr el-Taberî (839–923) adını Filistin’deki Taberiye (Tiberias) şehrinden almaz. İsim benzerliği tamamen coğrafi bir tesadüftür.

“İmam Taberî, nesebini bugün İran sınırları içinde yer alan, Hazar Denizi’nin güneyindeki tarihi Taberistan (bugünkü Mazenderan) bölgesinden almıştır. Taberiye / Tiberias (Filistin’deki Şehir): Kökeni Latince olan ve Roma İmparatoru Tiberius’un adından türetilen, Arapça olmuş bir kelimedir. Taberistan / El-Taberî (İran’daki bölge ve âlim): Kökeni Farsçadır. Eski Farsçada ‘balta’ anlamına gelen teber / tabar kelimesinden gelir. Bu bölgede yaşayan dağ ve orman halkı balta taşımakla ünlü olduğu için bölgeye ‘Baltalar Ülkesi’ anlamında Tabaristan denmiştir. Buradan yetişen âlimlere de Taberî denir. Ses benzerliği nedeniyle çok sık karıştırılan bu iki kelimenin kökenleri tamamen farklı dünyalara aittir.”

DERİN KAZI

Had bildirme zamanı gelmişti: “Yapay zekâ efendi, Farsçada ‘Tabar’........

© Aydınlık