Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

"HAYATI: doğal bir OKUyuşla; PAYLAŞmak"

Şikâyet ve Performans Yaptırımları Kıskacında Birinci Basamak: Aile Hekimliğinin Kurumsal Erozyonu

Birinci basamak sağlık hizmetleri, tüm dünyada sağlık sistemlerinin etkinliği ve sürdürülebilirliği açısından belirleyici kabul edilmektedir. Güçlü bir aile hekimliği yapısı; erken tanıyı artırır, kronik hastalıkların düzenli izlenmesini sağlar, gereksiz hastane başvurularını azaltır ve toplam sağlık harcamalarını düşürür. Bu nedenle birinci basamak yalnızca bir hizmet noktası değil, sistemin mali ve klinik dengesini koruyan temel mekanizmadır.

Ancak sevk zincirinin bulunmadığı, performans göstergelerinin sonuç odaklı kurgulandığı ve şikâyet mekanizmalarının fiilen idari baskı aracı gibi algılandığı bir yapıda, birinci basamak beklenen koordinasyon rolünü yerine getirememektedir. Sevk zinciri olmayan bir düzende hasta aynı hastalık nedeniyle hem aile hekimine hem de hastane polikliniğine başvurabilmekte; farklı reçeteler almakta ve çoğu zaman tedaviye uyum göstermemektedir. Bu durum yalnızca kaynak israfına yol açmamakta, aynı zamanda klinik bütünlüğü de zedelemektedir. Hastane polikliniklerinde yazılan ilaçların “aile hekimi tekrar yazsın” anlayışıyla birinci basamağa yönlendirilmesi, aile hekimliğini koordinatör konumdan idari aracı konumuna itmektedir. Koordinasyon yetkisi olmadan sorumluluk yüklenmesi, sağlık yönetimi açısından yapısal bir çelişkidir.

Performans sisteminin hekimin kontrolü dışındaki hasta davranışlarına bağlanması da benzer biçimde sorunludur. Aşı reddi, izleme gelmeme, geç bildirim gibi durumların gelir kesintisine yol açması, teşvik sisteminin adaletini zedelemektedir. Koruyucu hekimlik ikna ve güven temellidir; zorlayıcı değildir. Sosyoekonomik ve kültürel faktörlerle şekillenen hasta davranışının sonuçlarından hekimin mali olarak sorumlu tutulması, koruyucu hizmetleri güçlendirmek yerine savunmacı pratiği teşvik etmektedir. Bu ortamda genç hekimlerin birinci basamağı kariyer tercihi olarak görmemesi şaşırtıcı değildir.

Şikâyet mekanizmalarının yoğunluğu da bir başka baskı unsurudur. Sürekli dilekçelere yanıt verme yükü klinik zamanı azaltmakta; mesleki odağı dağıtmaktadır. Hesap verebilirlik elbette gereklidir; ancak hesap verebilirlik ile cezalandırıcı idari kültür arasındaki sınırın belirsizleşmesi kurumsal güveni aşındırmaktadır. Uzun vadede bu durum mesleki motivasyonu düşürmekte, deneyimli hekimleri idari görevlere yönlendirmekte veya sistem dışına itmektedir. Birinci basamakta hekim sirkülasyonunun artması, bakım sürekliliğini zayıflatmakta ve hasta–hekim güven ilişkisini kırmaktadır.

Ekonomik boyut da göz ardı edilemez. Birinci basamak hekimlerinin gelir yapısı çoğu zaman temel yaşam giderlerini karşılamakla sınırlı kalmakta; sürekli mesleki gelişim ve akademik üretim için kaynak ayırmayı güçleştirmektedir. Buna ek olarak bürokratik iş yükü, performans raporlamaları ve savunma yazıları klinik pratiğin önüne geçmektedir. Oysa kanıta dayalı tıp uygulamalarının sürdürülmesi sürekli eğitim ve bilimsel güncellik gerektirir. Bilimsel kapasitesi desteklenmeyen bir birinci basamak, sistemin stratejik gücü olmaktan uzaklaşır.

Sonuç olarak; sevk zincirinin yokluğu,........

© Akademik Akıl