15 Temmuz gecesi herkes kendi bulunduğu yerden bir parçaya şahit oldu. Kimi bir tankın önünde durdu, kimi bir kışlanın kapısında direndi, kimi televizyon ekranından olan biteni takip etti, kimi görev yaptığı kurumda darbecilere karşı çıktı. Fakat hiç kimse gecenin tamamına aynı anda şahit değildi. Bugün yapılması gerekenlerden biri de bu dağınık tanıklıkları bir araya getirerek gecenin bütününü anlamaya çalışmaktır. Asırlık Gece'nin kıymeti de biraz burada ortaya çıkıyor.

Dr. Yunus Şahbaz/Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi

İnsanların hayatlarında kimi günler gerçekten de bir asır gibidir. Cengiz Aytmatov'un Gün Olur Asra Bedel romanı, hem içeriği hem de başlığıyla bu veciz gerçeği mükemmel anlatır. Aslında bir cenaze defni etrafında geçen olayları anlatan ve Yedigey Cangeldi'nin kadim dostunu defnettiği günde tüm hayatının adeta muhasebesini yaptığı dünyaca ünlü romandır Gün Olur Asra Bedel. Elbette yapılan muhasebe sadece Cangeldi'nin değil; Kırgız Türklerinin, mankurtlaşmanın ve komünist asimilasyonun bir izleğini sunar Aytmatov bize. O yüzden bir günlük cenaze merasimi aslında yılların hatta asırların bir hesaplaşmasıdır adeta.

İnsanlar gibi toplumların ve devletlerin de tarihlerinde bir gün süren ancak asırlara bedel hadiseler vardır. Bugünlerde geçmişle gelecek, gerçekler ve destanlar iç içedir. Hatta çoğu zaman en bariz gerçekler, gözümüzün önünde cereyan eden hadiseler kimine bir masal gibi gelmeye devam eder. Bundan 50 ya da 100 yıl önce yaşanan, bir anekdot ya da hikâye gibi dinlediğimiz olaylar da muhtemelen o dönemin şahitlerinin birçoğu tarafından böyle görülmüştü. Bir çağda yaşamak ile o çağa tanık olmak/şahit olmak arasında her zaman bariz bir fark vardır.

Türkiye'de son 20-30 yılda çok büyük değişiklikler ve kırılma anları yaşandı ve fakat 15 Temmuz tam da böyle bir momentuma işaret eder. 15 Temmuz'un ne meşum bir girişim olduğunu, ülkenin ne büyük bir badire atlattığını 10. yıl vesilesiyle hazırlanan yayınlarla bir kez daha gördük. TRT ekranlarında yayınlanan Asırlık Gece adlı dizi-belgesel bunlar içerisinde belki de en etkili olanıdır.

Toplumsal hafıza hatırladıklarıyla değil anlattıklarıyla kaimdir. Toplumlar hatırladıklarından çok unutuşlarıyla ortak kimlik kodlarını devam ettirir.........

© Açık Görüş