Somaliland'n srail'in Gazze'de zorla yerinden ettii Filistinlilerin gnderilebilecei lkeler arasnda anlmas, bu ilikinin insani ve hukuki boyutunu daha da tartmal hale getiriyor. Nitekim srail'de yaymlanan Yedioth Ahronoth Gazetesi, tannma kararndan nce yrtlen grmelerde Somaliland'n 1 milyon Filistinliyi kabul etmeye hazr olduuna dair bir iddiay gndeme tamtr.

Dr. Hac Mehmet Boyraz/ Kahramanmara St mam niversitesi retim yesi

srail, 2025 yl biterken 26 Aralk'ta yapt duyuruyla Somaliland' bamsz ve egemen bir devlet olarak tandn aklad. Bylece Tel Aviv ynetimi, Somali devletinin bir paras olarak grlen Somaliland' hukuken tanyan ilk lke oldu. Bu karar, Afrika Boynuzu'nun hassas dengeleri ve uluslararas sistemin ileyii asndan tarihsel bir dnm noktas nitelii tayor. Zira varl bilinen ama siyasi gerekelerle kabul edilmeyen Somaliland'n srail tarafndan hukuken tannmas, devletlerin bu konuda ilkesel bir ereveden ziyade g ve kar siyaseti erevesinde hareket ettiini bir kez daha ortaya koyuyor.

Konuya dair detayl bir analiz yapmadan evvel belirtmek gerekir ki uluslararas hukukta devletlerin tannmas, fiilen ve hukuken olmak zere iki farkl dzlemde gerekleir. Fiilen tanma (de facto); bir siyasi yapnn devlet olarak resmen tannmasndan nce onunla pratik dzeyde iliki kurulmasn, muhatap alnmasn ve snrl seviyede temaslarn yrtlmesini ifade eder. Hukuken tanma (de jure) ise bir devletin dier bir siyasi yapy bamsz ve egemen bir devlet olarak resmen kabul ettiini ilan etmesiyle gerekleir. Bu meselede srail, Somaliland ile zaten uzun sredir iliki halinde olduu iin fiilen tanyordu ancak son admyla fiili durumu hukuki tanmaya dntrm oldu.

Somaliland meselesinin ise smrge dneminden miras kalan yapsal bir ayrmaya dayandn belirtmek lazm. Bugn Somali ve Somaliland halklar ayn dili konutuklar ve benzer toplumsal dokulara sahip olduklar halde iki yap arasndaki temel fark smrge gemilerinden kaynaklanyor. 1960'ta kurulan Somali devleti, daha nce ngiliz Somali'si olarak ynetilen kuzeydeki Somaliland ile talyan Somali'si olarak ynetilen gneydeki Somali blgelerinin birlemesiyle ortaya kmtr. Ancak siyasi ve toplumsal uyum salanamad iin taraflar hibir zaman tam manasyla birleememitir. lerleyen srete Somali'de merkezi otoritenin kt 1991'de, ayrlk Somaliland ynetimi, lkedeki kaotik ortamdan faydalanarak tek tarafl bamszln ilan etmitir. Sonrasnda taraflar arasndaki siyasi ayrma derinleerek devam etmi ve Somaliland fiilen ayr bir siyasi yapya dnmtr.

Corafi olarak Somaliland; batda Cibuti, gneyde Etiyopya, douda Somali'nin zerk blgesi Puntland ve kuzeyde Aden Krfezi ile evrili bir konuma sahip. 176.000 kilometrekarelik yzlmyle Trkiye'nin drtte biri byklnde bir alan kaplayan Somaliland'n 5 milyon civarnda nfusu bulunuyor. Somalice, Arapa ve ngilizce lkenin resmi dilleri arasnda yer alyor. Ayrca slam resmi din olarak kabul ediliyor. Gnmzde uluslararas toplum genel itibaryla Somaliland' Somali'nin paras olarak gryor.

Gvenlik ikilemi

srail'in Somaliland' devlet olarak tanma kararnn arkasnda birden fazla faktr bulunuyor. Bu konuda ilk olarak srail'in stratejik kltrne deinmek gerekir. Buna gre srail'in d politikas; uluslararas gvenlik literatrnde sklkla vurgulanan yksek tehdit algs, gvenlik ikilemi ve........

© Açık Görüş