Bir okul düşünün. İki sınıfı var. Birinde öğrencilerin notları 80 ile 100 arasında. Diğerinde 50 ile 70 arasında.

Okul müdürü, ilk sınıfta 80 alan bir öğrenciyi ikinci sınıfa geçiriyor. Ne oluyor dersiniz? İki sınıfın da not ortalaması yükseliyor.

Çünkü ilk sınıftan ortalamayı aşağı çeken bir öğrenci ayrılıyor. İkinci sınıfa ise oradaki öğrencilerden daha yüksek not alan biri geliyor.

Hiçbir öğrenci yeni bir şey öğrenmiyor. Kimsenin notu yükselmiyor. Okulun toplam başarısı değişmiyor. Ama müdür isterse iki sınıfın da ortalamasını yükselttiğini söyleyebiliyor.

Söylediği yanlış mı? Değil. Peki öğrencilerin daha başarılı olduğunu gösteriyor mu? Onu da göstermiyor.

İstatistikte buna Will Rogers fenomeni deniyor. Bir kişinin ya da unsurun bir gruptan diğerine geçmesi, her iki grubun ortalamasını da yükseltebiliyor.

Mesele, müdürün grupların değişmesiyle oluşan sonucu gerçek bir ilerleme gibi sunmasında. Rakam doğru olduğu hâlde o rakamla anlatılan hikâye yanıltıcı.

Çoğumuz önümüze bir sayı konduğunda gerçek sonucu tartışmadan konuyu kapatabiliyoruz. Sayılarla konuşan kişinin daha doğru, daha tarafsız konuştuğunu........

© Sözcü