Osmanlı’da Vergi Düzeni: Devleti Ayakta Tutan Mali Mimari

Osmanlı Devleti’nin yüzyıllar boyunca geniş coğrafyalara hükmedebilmesinin arkasında yalnızca askeri güç değil, aynı zamanda iyi kurgulanmış bir mali sistem bulunuyordu. Vergi düzeni, devletin sürekliliğini sağlayan temel unsurlardan biriydi. Bu sistem; din, toprak mülkiyeti, üretim biçimi ve toplumsal statüye göre şekillenmiş, bugünün eşitlik anlayışından farklı ama kendi dönemi içinde tutarlı bir yapı oluşturmuştu..

Şer‘î ve Örfî Vergiler: İki Temelli Sistem

Osmanlı vergi sistemi iki ana kaynağa dayanıyordu. Şer‘î vergiler, İslam hukukuna dayalı olarak alınırken; örfî vergiler padişahın yetkisiyle, devletin ihtiyaçlarına göre belirleniyordu. Bu ikili yapı, hem dini meşruiyeti hem de devletin pratik ihtiyaçlarını aynı anda karşılamayı amaçlıyordu.

Şer‘î vergilerde keyfilik yoktu; oranlar ve kapsam büyük ölçüde belliydi. Örfî vergiler ise savaş, sefer, büyük imar faaliyetleri ve olağanüstü durumlarda devreye giriyordu. Zamanla bu örfî vergilerin sürekli hâle gelmesi, halk üzerindeki vergi baskısını artıran unsurlardan biri oldu.

Müslüman Tebaanın Vergi Yükümlülükleri

Osmanlı’da Müslüman nüfus, cizye gibi baş vergilerinden muaftı. Bunun yerine üretime dayalı vergiler öderlerdi. Tarımla uğraşan Müslümanlardan alınan en temel vergi öşürdü. Öşür, genellikle ürünün onda biri oranındaydı ancak toprağın niteliğine, sulama imkânına ve bölgesel şartlara göre değişebiliyordu.

Bunun yanı........

© Mir'at Haber