Güçlülerin barışı ile hukukun sınırı
Dünya dün Şıncın’da kurulan masaya baktı. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ilk kez üçlü bir zirvede bir araya geldi. Çin’in güneyindeki göl kıyısında, ormanlık tepeler arasındaki bir villada gerçekleşen buluşma, daha ilk dakikalardan itibaren siyasi sonuçları kadar görüntüsüyle de dikkat çekti. Trump, görüşmeyi Yalta Konferansı’ndan bile büyük diye niteledi; Putin’i “dostum” diyerek karşıladı. Toplantının ardından görüşmeye on üzerinden on iki puan verdi. Üç liderin ortak açıklamasının adı ise “Barışa Doğru Bildiri” oldu.
Dört maddeden oluşan bildirinin manşete taşınan cümlesi tanıdıktı: “Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır.” İnsanlığın itiraz edemeyeceği bir ilke. Metin; Birleşmiş Milletler’in reformu ve rafine petrol ürünlerinin üretim ile arzının artırılması gibi başlıkların yanında, nükleer risklerin azaltılması için diyalog öngörüyor. Ne var ki bu ilkenin nasıl hayata geçirileceğine dair bağlayıcı bir takvim sunmuyor. Trump’ın uzun süredir gündeme getirdiği üçlü nükleer silahların kontrolü ve azaltılmasına yönelik müzakerelere ilişkin somut bir yol haritası olmadığı gibi, sonraki görüşmenin tarihi ve sorumluları da belirsiz. Ukrayna’daki savaş ve ABD ile İran arasındaki çatışma ise bildirinin dışında bırakılmış.
Asıl dikkat çekici ayrıntı, metnin üçüncü maddesinde. Üç ülke, devletlerin rızasını ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına riayet edilmesini temel bir ilke olarak tanımlıyor; Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiğini vurguluyor.
Bu maddeyi sıradan bir diplomatik ifade olarak okumak mümkün değil. UCM’nin Vladimir Putin hakkında tutuklama kararı çıkarmasının üzerinden üç yılı aşkın süre geçti. Şimdi Putin, dünyanın en güçlü iki ülkesinin lideriyle birlikte devletlerin rızası ve görevlilerin dokunulmazlığı üzerinden uluslararası yargının yetki sınırlarını tartışmaya açan bir bildirinin taraflarından biri.
Zirvenin uluslararası sistem açısından taşıdığı anlamı Londra merkezli RUSI’nin Direktör Yardımcısı Jonathan Eyal de çarpıcı bir biçimde özetliyor. Eyal, zirvenin en önemli sonucunun uluslararası hukukun ve Uluslararası........
