Duvardaki müzakere
Bugün Dünya Felsefe Günü. UNESCO bu günü her yıl kasımın üçüncü perşembesine yerleştiriyor. Aynı günlerde Akdeniz kıyısında, Antalya'da, COP31 sürüyor. Yüzü aşkın ülkenin delegesi, iklim için aynı masanın etrafında. İki takvimin aynı haftaya düşmesi bir tesadüf olabilir. Ama bu tesadüf, Platon'un yaklaşık yirmi dört asır önce kurduğu bir mağarayı akla getiriyor.
Sahneyi gözünüzün önüne getirin. Yer altında, uzun ve loş bir mağara. İçeride çocukluğundan beri orada yaşayan insanlar var. Boyunları ve bacakları zincirli, başlarını çeviremiyorlar. Arkalarında bir ateş yanıyor. Ateşle aralarında alçak bir duvar uzanıyor ve duvarın üstünde birileri taştan, tahtadan yapılmış insan ve hayvan figürleri taşıyor. Mahkûmlar bu figürlerin kendisini hiç görmüyor, yalnızca karşı duvarda titreyen, uzayıp kısalan gölgelerini görüyor. Gölgelerin sırasını en iyi ezberleyene, hangisinin hangisinden sonra geleceğini en iyi kestirene övgüler, onurlar bile veriyorlar.
Devlet'in yedinci kitabında anlatılan bu hikâyede içlerinden biri çözülür ve mağaranın ağzına çıkar. Güneş önce gözlerini yakar, bakamaz. Sonra alışır, gerçek şeyleri görür, nihayet güneşin kendisine bakabilir. Platon'un asıl vurgusu dönüşte yatar. Adam aşağı iner, gördüğünü anlatır. Arkadaşları ona inanmaz. Gözleri bozulmuş olarak dönmüştür, yukarı çıkmak insanı sakat bırakır. Sokrates bir adım daha ileri gider: Onları çözüp yukarı çıkarmaya kalkanı ellerine geçirseler öldürmezler miydi?
Bu hikâyeyi hep cehaletin eleştirisi diye okuruz. Oysa daha ince bir yanı var: Mahkûmlar aptal değildir, hatta hesapta ustadırlar. Gölgeler üzerinde tartışır, ölçer, tahmin yürütür, ödüllendirirler. Yanıldıkları şey zekâ değil, bakış yönüdür.
Şimdi Antalya'daki salona bakalım. COP31 Başkanı Sayın Bakan Murat Kurum, Pazartesi günü Belém 1,5 Derece Misyonu raporunun görüşüldüğü toplantıda rakamları........
