Kamu kesimi borç stoku; belirli bir tarihte kamu kesiminin (merkezi yönetim, yerel yönetimler, kamu kuruluşları) toplam borç anaparasının büyüklüğüdür. Borç stoku anapara üzerinden ölçülür, işlemiş fakat henüz ödenmemiş faizler genellikle stok hesabına dahil edilmez (Kamu Kesimi Toplam Borç Stoku = Merkezi Yönetim İç Borç Stoku Kamu Kesimi Dış Borç Stoku.)

Türkiye’de durum şöyledir:

Kamu Kesimi Toplam Borç Stoku = 8.664 milyar TL 196 milyar dolar

Dış borç tutarını bugünkü 44,5 kuruyla hesaplarsak 8.722 milyar lira eder. Bu durumda kamu kesimi toplam borcu 17.386 milyar lira olarak hesaplanır (bu yalnızca anaparadır, faizler hesaba ödenme anında katılır.)    

Kamu kesimi borç yükü ifadesi iki anlamda kullanılır: (1) Kamu kesimi borç stoku / GSYH, (2) Bütçede Faiz giderleri / Toplam bütçe giderleri

Kamu kesimi borcu GSYH ilişkisi şöyledir (2025 itibarıyla, GSYH: 63.021 milyar TL):

Kamu Kesimi Borç Yükü 1 = (17.386 / 63.021) x 100 = % 27,6

Merkezi yönetim faiz giderleri bütçe giderleri ilişkisi de şöyledir (2025 itibarıyla bütçe giderleri toplamı: 14.635 milyar TL, faiz giderleri: 2.054 milyar TL):

Kamu Kesimi Borç Yükü 2 = (2.054 / 14.635) x 100 = % 14

Her iki ölçüyle de kamu kesimi borç yükünün düşük olduğu görülüyor.

Borçlu ve alacaklı: Borcu alan kurum borçlu, borcu veren kişi veya kurum da alacaklıdır. Borcu alan genellikle tek kurum (Hazine, KİT, Belediye) olmakla birlikte alacaklı birden fazla kurum olabilir. Örneğin Hazine borçlanma yaparken birden fazla banka belirli oranlarda borç veren konumunda olabilir. Bu tür borçlanmaya sendikasyon kredisi denir.

Hazine, kişilerden, kurumlardan, yabancı devletlerden, yabancı kurumlardan borçlanabilir.

Kamu borçlanmasının araçları: Hazine, merkezi yönetim adına borçlanırken tahvil ve bono satarak borçlanır. Bu araçlar borcun çeşidine göre değişir.

Borcun Çeşitleri: Kamu kesimi iki farklı borçlanma yapabilir: İç borçlanma ve dış borçlanma. İç borçlanma yurt içinde yerleşik olan kişi ve kurumlardan alınan borçları, dış borçlanma ise yurt dışında yerleşik olan kişi ve kurumlardan yapılan borçlanmayı ifade eder. İç ve dış borcun belirlenmesinde para cinsinin önemi yoktur. Önemli olan alacaklının nerede yerleşik olduğudur. Dış borçlanma tahville (Eurobond, yabancı para cinsinden tahvil, değişken faizli tahvil, sukuk tahvili gibi), İç borçlanma DİBS ortak adıyla anılan bir yıl ve daha uzun vadeli tahvil ve daha kısa vadeli bonolarla yapılıyor.

Brüt borç stoku: Toplam borç stokunu, Net borç stoku: Brüt borç stokundan – kamu varlıklarının (rezervler, mevduatlar) düşülmesiyle kalan tutarı gösterir.

Borcun yapısı; borcun vadesi, faiz oranı ve taksitleri gibi kavramları içerir. Vade, borcun anaparasının ne kadar sürede (1 ay, 1 yıl, 3 yıl gibi) ödeneceğini gösterir. Faiz oranı borcun borçluya maliyetini, alacaklıya da getirisini gösteren orandır. Borcun taksitler, borç anaparasının kaç taksitte, hangi miktarlarda ve hangi tarihlerde (altı ayda bir ya da vade sonunda tek seferde gibi) ödeneceğini ifade eder.

Hazine’nin iç borçlanmasında ortalama vade 2025 yılsonu itibarıyla 33 aydır. Dış tahvil stokunun ortalama vadesi de 58 aydır.

Borcun maliyeti; borçlanan için borcun toplam ekonomik yükünü ifade eder. Basitçe söylemek gerekirse, borcun maliyeti, borcu almak için ödenen faiz ve diğer ek yükümlülüklerin (komisyon, sigorta, taahhüt ücreti vb.) toplamıdır.

Dış borçlanma maliyeti kabaca ABD tahvil faizi risk primi (CDS’e yakın bir gösterge) üzerinden oluşur. Bunun üzerine o borcu almak için ödenen komisyonlar, taahhüt bedelleri vb. eklenince borcun maliyeti ortaya çıkar.

Türkiye açısından günümüz itibarıyla durum şöyledir: (Türkiye İçin Dış........

© mahfiegilmez.com