Yargı Kendi Yanlışlarıyla Yüzleşebilir mi?
1978 yılında İngiliz filozof A. J. Ayer, BBC'de Bryan Magee'nin konuğu olduğu bir söyleşide, gençlik yıllarında en önemli savunucularından biri olduğu mantıksal pozitivizm hakkında çarpıcı bir değerlendirme yapmıştı. Bir dönemin felsefe dünyasında büyük etki yaratan bu düşünce akımının en önemli kusuru sorulduğunda verdiği cevap oldukça şaşırtıcıydı:
"Sanırım en büyük kusuru, neredeyse tamamının yanlış olmasıydı."
Ayer, felsefi kariyerinin önemli bir bölümünü üzerine inşa ettiği, kitaplar yazdığı ve yıllarca savunduğu bir düşünce sisteminden söz ediyordu. Mantıksal pozitivizmin bilgiye, anlamlı önermelere ve doğrulanabilirliğe ilişkin temel kabullerinin ciddi sorunlar taşıdığını kabul ediyordu. Üstelik bunu yaparken bütün düşünsel geçmişini reddetmiyor, yaklaşımın bazı yönlerini hala değerli bulduğunu da belirtiyordu.
Bu sözleri önemli kılan, bir felsefi teorinin yanlışlığından çok, onu yıllarca savunan kişinin kendi düşünceleriyle yüzleşebilmesiydi.
Bir düşünceyi savunmak kolaydır. Ancak o düşünce üzerine bir kariyer, itibar ve dünya görüşü inşa ettikten sonra yanlışlarını kabul etmek çok daha zordur. Bu durum yalnızca insanlar için değil, kurumlar için de geçerlidir. Kurumlar da geçmiş kararlarını savunmaya, yanlışlarını gerekçelendirmeye ve mevcut konumlarını korumaya eğilimlidir.
Ayer'in bu özeleştirisi, bugün Türkiye'deki yargı uygulamaları bakımından da önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Yargı, kendi yanlışlarıyla yüzleşebiliyor mu?
Hukuk sistemlerinin hata yapması mümkündür. Mahkemeler delilleri yanlış değerlendirebilir, hukuki kuralları hatalı yorumlayabilir veya temel hakları ihlal eden kararlar verebilir. İstinaf, temyiz, bireysel başvuru ve yargılamanın yenilenmesi gibi mekanizmaların varlık nedeni de bu ihtimallerdir. Hukuk düzeni, yargısal kararların mutlak doğrular olmadığını kabul ettiği için bunların denetlenmesini ve gerektiğinde düzeltilmesini öngörmüştür.
Ancak Türkiye'de uzun süredir yaşanan bazı yargısal tartışmalar, meselenin yalnızca hatalı karar verilmesinden ibaret olmadığını gösteriyor. Özellikle yüksek mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ve insan........
