UNSURLAR, “BİLEREK KULLANMA” KRİTERİ VE HAPİS CEZASI RİSKİ

Vergi uygulamasında “naylon fatura” olarak bilinen sahte belgeler, yalnızca vergi ve vergi ziyaı bakımından değil, ceza hukuku açısından da ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde düzenlenen vergi kaçakçılığı suçları kapsamında, sahte belge düzenlenmesi veya kullanılması belirli şartlar altında hapis cezasını gerektiren bir fiil hâline gelmektedir.

Bu alanda en önemli ayrımlardan biri, “sahte belge” ile “muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge” arasındaki farktır. Sahte belgede gerçek bir işlem veya durum bulunmadığı hâlde varmış gibi belge düzenlenirken, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgede gerçek bir işlem vardır; ancak işlem, miktarı veya niteliği bakımından gerçeğe aykırı şekilde gösterilmektedir.

Özellikle sahte belge kullanma suçunda, faturanın objektif olarak sahte olduğunun tespit edilmesi ile faturayı kullanan kişinin bu durumdan haberdar olduğunun kabul edilmesi birbirinden farklı meselelerdir. Ceza sorumluluğu bakımından kişinin belgenin sahte olduğunu bilerek hareket edip etmediğinin somut deliller üzerinden değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Vergi sisteminin sağlıklı biçimde işleyebilmesi, ticari ve ekonomik işlemlerin gerçeğe uygun şekilde belgelendirilmesine bağlıdır. Fatura ve benzeri belgeler yalnızca muhasebe açısından kullanılan evraklar değildir. Aynı zamanda vergi matrahının belirlenmesinde ve ekonomik faaliyetlerin denetlenmesinde önemli bir işlev görür.

Bu nedenle gerçekte gerçekleşmeyen bir mal veya hizmet tesliminin gerçekleşmiş gibi gösterilmesi ya da gerçek bir işlemin farklı bir içerikle belgelendirilmesi, vergi hukukunda ciddi sonuçlara yol açabilir.

Günlük hayatta “naylon fatura” olarak adlandırılan belgeler hukukî açıdan esas olarak “sahte belge” veya “muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge” kavramları içerisinde değerlendirilir. Bu iki kavramın birbirinden ayrılması önemlidir. Çünkü aralarındaki fark, hem isnat edilen suçun niteliğini hem de uygulanabilecek yaptırımı etkiler.

VUK’un 359. maddesi bu fiillerin belirli hâllerini vergi kaçakçılığı suçu kapsamında düzenlemektedir. Dolayısıyla konu yalnızca vergi borcunun veya vergi cezasının belirlenmesinden ibaret değildir. Somut olayın şartlarına göre ceza soruşturması ve ceza davası da gündeme gelebilir.

2. Sahte Belge Nedir?

VUK m. 359/b kapsamında sahte belge, gerçek bir muamele veya durum olmadığı hâlde bunlar varmış gibi düzenlenen belge olarak ifade edilmektedir.

Buradaki temel nokta, belgeye konu edilen işlemin gerçekte bulunmamasıdır. Örneğin gerçekte teslim edilmeyen bir mal için fatura düzenlenmesi veya hiç verilmeyen bir danışmanlık hizmetinin verilmiş gibi gösterilmesi, somut olayın diğer koşulları da mevcutsa sahte belge değerlendirmesine konu olabilir.

Bununla birlikte bir faturanın, faturayı düzenleyen şirket hakkında olumsuz bir vergi inceleme raporu bulunması nedeniyle otomatik olarak sahte kabul edilmesi gerektiği söylenemez. Belgenin gerçek bir ekonomik işleme dayanıp dayanmadığı, olayın bütün özellikleri dikkate alınarak araştırılmalıdır.

Özellikle ceza yargılamasında, faturanın gerçek bir mal veya hizmet teslimine dayanıp dayanmadığı konusunda somut ve denetlenebilir delillerin ortaya konulması önemlidir.

3. Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge

VUK m. 359/a-2’de gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belge, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge olarak düzenlenmiştir.

Burada sahte belgeden farklı olarak ortada gerçek bir işlem vardır. Sorun, işlemin belgeye gerçeğe uygun biçimde yansıtılmamasıdır.

Örneğin gerçekten 500 birimlik mal teslim edilmişken 1.000 birimlik fatura düzenlenmesi veya gerçekte verilen bir hizmetin farklı bir hizmet verilmiş gibi gösterilmesi, olayın özelliklerine göre muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kapsamında değerlendirilebilir.

Bu nedenle iki kavramı basitçe şöyle ayırmak mümkündür:

Sahte belgede: Gerçek işlem yoktur.

Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgede: Gerçek işlem vardır, fakat belge işlemi doğru göstermemektedir.

Bu ayrım, uygulanacak ceza bakımından da önemlidir.

4. Sahte Belge Düzenleme ve Kullanma

VUK m. 359/b kapsamında hem sahte belge düzenlenmesi hem de sahte belgenin kullanılması yaptırıma bağlanmıştır.

Sahte belge........

© Hukuki Haber