Üç yıl diye başladık, üç yıl daha uzattık!
Türkiye ekonomisi 2023 ortasında yeni bir dezenflasyon programına girdi. Amaç, yaklaşık üç yıl içinde enflasyonu tek haneye indirmek ve fiyat istikrarını yeniden sağlamaktı. İlk hesapta 2026 sonunda tek haneli enflasyona ulaşılacaktı. Aradan üç yılı aşkın zaman geçti. Enflasyon hâlâ yüzde 30'a yakın. Merkez Bankasının son tahminleri ise tek haneli enflasyon için 2029'u gösteriyor. Başlangıçta üç yıl olarak planlanan mücadele altı yıla uzadı. Başka bir ifadeyle üç yıl diye başladık, üç yıl daha uzattık!
Peki neden? Sadece savaş, petrol, küresel gelişmeler ve dış şoklar yüzünden mi? Yoksa programın başlangıçtaki tercihleri ve uygulama biçimi de bu gecikmede etkili oldu mu?
Bence ikincisi de en az dış şoklar kadar önemli. Hatta süreci anlamak için önce programın kendi tercihlerini, ardından karşılaştığı şokları değerlendirmek gerekiyor.
Şok tedavi yerine kademeli sıkılaştırma
2023 ortasında ekonomi yönetimi değiştiğinde önünde iki seçenek vardı. Birincisi, yüksek enflasyonu hızla kırmak amacıyla önden yüklemeli, güçlü ve kararlı bir parasal sıkılaştırma yapmak; ikincisi ise faizleri ve finansal koşulları aşamalı biçimde sıkılaştırarak ekonomiyi kontrollü şekilde soğutmak.
İkinci yol tercih edildi.
Politika faizi Haziran 2023'te yüzde 8,5 düzeyindeydi. Artırımlar başladı ancak yüzde 50'ye ulaşılması Mart 2024'ü buldu. Yaklaşık dokuz ay süren bu süreçte parasal sıkılaştırma kademeli biçimde gerçekleştirildi.
Bu yaklaşımın amacı ekonomide ani bir daralma yaratmadan enflasyonu düşürmekti. Ancak bunun bir bedeli oldu. Enflasyon beklentileri yeterince hızlı kırılamadı, fiyatlama davranışları değişmekte gecikti ve yüksek enflasyonun ekonomide yarattığı ataleti çözmek uzun zaman aldı.
Üstelik para politikasına eşlik etmesi gereken maliye politikası da yeterince etkili ve hedefli biçimde devreye sokulamadı. Bozulan gelir ve servet dağılımının üzerine güçlü bir maliye politikası oturtulamadı. Yüksek gelirli kesimlerin tüketim ve talebi devam ederken dar ve orta gelirli kesimler yüksek faiz ve enflasyonun yükünü daha fazla hissetti.
Talebi herkes için aynı ölçüde soğutmak yerine, ödeme gücü ve tüketim eğilimi yüksek kesimlerin talebini daha fazla sınırlayacak bir politika bileşimi oluşturulabilseydi dezenflasyonun maliyeti ve süresi farklı olabilirdi.
2025: Programın üzerine iki şok birden geldi
Programın kademeli ilerleyen temposu 2025 yılında iki ayrı şokla karşılaştı.
İlki mart ayında yaşandı. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun 19 Mart'ta gözaltına alınması ve muhalif yerel yönetimlere yönelik operasyonların........
