Antik Yunan’da Delphi Tapınağı’na gelen insanlar, tanrılardan cevap aramadan önce kapıda yazılı bir cümleyle karşılaşırlardı:
“Nosce te ipsum” – Kendini bil.

Bu söz, sadece bireysel bir öğüt değil, insanlık tarihinin en derin uyarılarından biriydi.
Çünkü o dönemin bilgeleri şunu biliyordu:
İnsan, kendini tanımadan aldığı her cevapta yanılmaya mahkûmdur.

Yüzyıllar sonra Sokrates bu düşünceyi daha da ileri taşıdı ve bilgeliğin başlangıcını insanın kendi cehaletini fark etmesine bağladı.
Yani “kendini bilmek”, aslında önce bilmediklerini kabul etmekle başlıyordu.

Bugün, binlerce yıl sonra, sağlık sistemleri gelişti, teknoloji ilerledi, veri çoğaldı.
Nasıl beslenmemiz gerektiğini biliyoruz, egzersizin önemini biliyoruz, uykunun değerini biliyoruz.

Ama hâlâ aynı yerdeyiz: Biliyoruz… ama yapmıyoruz.

Modern insanın en büyük çelişkisi tam da burada başlıyor.
Bilgi arttıkça bilgelik artmıyor. Sorun artık “ne yapmalıyım?” değil, “neden yapmıyorum?” sorusu.

Bir iş insanını hatırlıyorum.
Her yıl en kapsamlı check-up programlarından geçiyor, en iyi hekimlerle çalışıyor, tüm sağlık verilerini eksiksiz biliyordu.
Kolesterolü yüksek, stresi kronik, uykusu düzensizdi.

Doktoru sordu:
“Yapmanız gereken doğruları biliyor musunuz?” 
“Evet.”
“Peki neden değiştirmiyorsunuz?”
Kısa bir duraksamadan sonra şu cevabı verdi:
“Çünkü kendimi tanımıyorum… ne zaman ve neden kontrolü kaybettiğimi bilmiyorum.”

Aslında mesele tam da buydu.
Sorun bilgi eksikliği değil, öz farkındalık eksikliğiydi.

Bugün sağlık dünyası ölçülebilir olanı mükemmelleştirmeye odaklanıyor: kan değerleri, biyobelirteçler, genetik analizler…

Oysa insan sadece ölçülebilen değildir. Kendini bilmek; sadece sonuçları bilmek ve yönetmek değil, iç dünyanı tanımak, psikolojin için emek vermek, güçlü yönlerini bilinçli kullanmak ve zayıf yönlerinle yüzleşmektir.

Bugün ise çoğumuz sorgulanmamış alışkanlıklarla yaşıyoruz. Otomatikleşmiş kararlar, farkındalıktan uzak rutinler…
İnsan çoğu zaman sağlıksız yaşadığı için değil, kendinden uzak yaşadığı için tükeniyor.

Bir başka danışan…
Her şeyi doğru yapıyordu.
Biyolojik yaşı düşüktü, kas-yağ dengesi idealdi, yaşam disiplini yüksekti.
Ama bir gün şöyle dedi:
“Kendimi iyi hissetmiyorum.”
Konuştukça ortaya çıktı: Sürekli kendini başkalarıyla kıyaslıyor, başarılarını yeterli görmüyor, dinlenmeyi zayıflık olarak algılıyordu.
Yani bedenini yönetiyordu…Ama zihnini ve duygularını tanımıyordu.
Bu duygu ya da durum size de tanıdık geliyor mu ? 

İşte burada sağlık kavramı kırılıyor: Sağlıklı olmak ile iyi hissetmek aynı şey değildir.

Gerçek sağlık, yalnızca normal değerler değil; duygusal denge, zihinsel farkındalık ve kendine karşı dürüstlüktür.

Çünkü insan bir veri seti değil, bir hikâyedir.

Modern tıp insanı ölçer. Felsefe ise onu anlamaya çalışır. Gerçek sağlık, bu ikisinin kesişiminde doğar.
Artık sağlık sistemlerinin de bu gerçeğe uyum sağlaması gerekiyor:

Eski sağlık modelinde, ‘’Hastalığı teşhis et, tedavi et’’ ile ilerlenirdi. Yeni sağlık modelinde ise ‘’ İnsanı tanı, davranışı çöz, farkındalık yarat ‘’ felsefesi mevcut.

Bu noktada “Nosce te ipsum” bir söz olmaktan çıkar, bir yaklaşım haline gelir.
Çünkü insan için en zor bilgi, dış dünyaya dair olan değil, kendi gerçeğine dair olandır.
Sağlıklı yaşamın sırrı yeni bir şey öğrenmek değil, bildiğini yaşayacak ve uygulayacak kadar kendini tanımaktır.

Ve belki de hâlâ en önemli soru şudur:

Gerçekten kendini biliyor musun, yoksa sadece kendin hakkında bilgi sahibi misin?

Meri İstiroti'nin diğer yazılarını okumak için tıklayın

© Forbes Türkiye