Uluslararası ekonomi politik disiplininin kurucu isimlerinden biri olan Susan Strange, 1986 yılında yayımladığı Casino Capitalism adlı eserinde küresel finans sisteminin giderek üretimden kopan, spekülatif ve istikrarsız bir yapıya dönüştüğünü ileri sürmüştü. Strange’e göre II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan düzenin temel sütunlarından biri olan finansal denetim mekanizmalarının zayıflaması, uluslararası sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve devletlerin finans piyasaları üzerindeki kontrolünü kaybetmesi, dünya ekonomisini devasa bir kumarhaneye dönüştürmüştü. Bu nedenle kitap yalnızca bir finans eleştirisi değil, aynı zamanda devlet, piyasa ve küresel güç ilişkileri üzerine bir ekonomi politik analiz olarak değerlendirilir.

 Casino Capitalism’in temel tezi

Strange’in temel argümanı, finansal piyasaların reel ekonomiden daha hızlı büyümesi ve giderek kendi mantığıyla hareket eden özerk bir güç haline gelmesidir. Ona göre üretim, ticaret ve yatırımların ihtiyaçlarını karşılamak için var olması gereken finans sektörü, zamanla ekonominin efendisi konumuna yükselmiştir. Böylece sermaye, mal ve hizmet üretiminden elde edilen kazançlardan ziyade döviz işlemleri, faiz arbitrajları, türev ürünler ve kısa vadeli spekülasyonlardan gelir elde etmeye yönelmiştir.

Bu dönüşümün en önemli sonucu ise sistemik istikrarsızlıktır. Finansal aktörlerin beklentileri, korkuları ve spekülatif davranışları ekonomik temellerden bağımsız biçimde fiyatları şekillendirmekte; bu durum krizleri kaçınılmaz hale getirmektedir. Strange, devletlerin bu süreç üzerinde yeterli kontrol kapasitesine sahip olmadığını ve küresel finansın ulusal egemenlik alanlarını aşındırdığını savunmuştur.

 Günümüz küresel ekonomisi: Strange’in öngörülerinin gerçekleşmesi

Aradan geçen kırk yıla yakın sürede yaşanan gelişmeler Strange’in birçok tespitinin doğrulandığını göstermektedir. Özellikle 1997 Asya Finans Krizi, 2008 Küresel Finans Krizi, Avrupa borç krizi ve son yıllardaki finansal dalgalanmalar, sermaye hareketlerinin ekonomi üzerindeki belirleyici etkisini ortaya koymuştur.

2008 krizi bu açıdan Casino Capitalism tezinin en güçlü kanıtlarından biri olarak değerlendirilebilir. Reel ekonomik değer yaratmayan karmaşık........

© Ekonomim