menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kötülüğün Normalliği: “NAZA” Belgeseli Üzerine Düşünceler

7 0
11.11.2026

Hannah Arendt’in Kötülüğün Sıradanlığı’nı temsil eden biri olarak Eichmann’ı nitelendirmesi –kitabının alt başlığı Adolf Eichmann Kudüs’te– birçok kişiyi fazlasıyla rahatsız etmişti. Eichmann’ın yargılaması sırasında bilinmeyen antisemitik açıklamalarının ortaya çıkmasının ardından, Arendt’in yaklaşımı daha da şiddetli bir şekilde eleştirildi. Gazze’deki soykırımın iç işleyişini su yüzüne çıkaran yeni NAZA belgeseli ise, kötülüğün sıradanlığı kavramını yeniden gözlerimizin önüne getiriyor. Ancak bu kez Eichmann’dan farklı olarak herhangi bir mahkemenin karşısına çıkmayan, deneyimlerini çoğunlukla rahat ve sıradan bir tavırla paylaşan, başarılarıyla gurur ya da pişmanlık duyan iki düzine failin tanıklıklarıyla karşı karşıyayız. Bu orta sınıf kadın ve erkekler, ileri teknoloji gerektiren işlerini büyük bir titizlikle yapan sıradan insanlar gibi konuşuyorlar. Belgesele konu olan İsrailliler işledikleri suçların desteklenmeyeceklerinden korktukları için, onları kendi halklarından gizlemeye çalışan Nazilerden farklı bir şeyi temsil ediyorlar. Bu yeni belgesel, kötülüğün normalliğini, Tel Aviv’in kırk milden daha az güneyinde yaşanan bir soykırımın toplumun büyük bölümü tarafından kabul görmesini üzerinden anlatıyor.

Belgeselde röportaj yapılan yirmi dört fail, Gazze’yi yok etmek için yapay zekânın ve kapsamlı gözetleme gücünden yararlanan seçkin istihbarat birimlerinde görev yapıyorlar. Röportaj yapılanlardan biri, “Arap düşmanı” olmadığını söylüyor. Buna rağmen, en azılı Arap düşmanından daha fazla kadın ve çocuk öldürdüğüne inanıyor. Siyonist yerleşimci-sömürgeci milislerin, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin (IDF) hoşgörülü bakışları ve zaman zaman sağladıkları doğrudan yardımla Filistinlilere karşı Batı Şeria’da sürdürdüğü pogromlar ne kadar iğrenç olursa olsun, Gazze’de sivillerin topluca katledilmesinin şiddeti kıyaslanamayacak kadar daha büyük oldu.

Bu failler, belgeselin tamamına görsel arka plan oluşturan, gösterişli ve ışıltılı Tel Aviv’in ayrıcalıklı sınıflarından geliyorlar. Tanıklıklarda tekrar tekrar karşımıza çıkan temalar arasında, emirlere itaat etmeye hazır olmak ve zorlayıcı teknik sorunların üstesinden gelmekten haz duymak bulunuyor (merhum Jean-Jacques Salomon’un tanımladığı şekliyle “technodélice”). Faillerden birisi bunu “Eğlenceliydi (kef)” diye itiraf ediyor.

NAZA, “sivil zayiat” anlamına gelen İbranice bir kısaltma. “Nazi” sözcüğüyle kurulan çağrışım da tesadüf değil, zira faillerden birisi kendi deneyimini 1940’ların başında sanayileşmiş, ancak daha az gelişmiş yöntemlerle kitlesel cinayetler işleyen Nazilerin deneyimiyle karşılaştırabiliyor. Bu faillerden biri, pek çok genç İsrailli (ve başka yerlerde yaşayan Yahudiler) gibi Nazi imha kamplarını ziyaret etmeye götürüldüğünde, her gün binlerce insanı öldürdükten sonra bu Nazilerin nasıl olup da normal hayatlarına dönebildiklerini merak etmiş. Şimdi ise bunu anladığını söylüyor. Çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluşan insanları öldürdüğü bir günün ardından arkadaşlarıyla buluşup gece dışarı çıkabiliyormuş.

Başlangıçta ne Nazilerin ne de Siyonistlerin asıl amacı soykırım yapmaktı. Alman Nasyonal Sosyalistleri, milliyetçi fantezilerinde, ‘saflaştırılmış’ ve genişletilmiş Almanya’yı yeniden büyük kılmak için öncelikle “istenmeyen kişileri” sınır dışı etmeyi hedeflediler. Benzer bir şekilde, 1948 ve 1967’de kitlesel sürgünlerin yaşandığı dönemlerde iktidarda olan sosyalist Siyonistler ise, Filistin’i bir “Yahudi Devleti”ne dönüştürmeyi hedefliyordu. Her iki ideoloji de toprak hırsıyla hareket ediyordu: Naziler, Doğu Avrupa’daki verimli toprakları Slavların çoğundan ve Yahudilerin tamamından “temizlemek” istiyordu. İsrail’in toprak stratejisini ise kimi eleştirmenler ve siyasetçiler “en az sayıda Arap’la en geniş toprak parçasına sahip olma” arayışı olarak tanımlar.

Yirminci yüzyılın başlarından itibaren Siyonist öncüler, geçmişin mağduriyetini geride bırakmış, cesur ve yiğit “Yeni İbrani İnsanı”nın (New Hebrew Man) yetiştirilmesine büyük önem verdiler. Bugün Siyonizmin egemen akımını kuran ve şekillendiren Vladimir Jabotinsky, 1904’te Theodor Herzl için yaptığı anma konuşmasında bu yaratılacak yeni insanı şöyle tanımlıyordu:

“Hareket noktamız, bugünün tipik Yahudi’sini (Yid) alıp onun tam karşıtını hayal etmektir… Yahudi çirkin, hastalıklı ve nezaketten yoksun olduğuna göre, ideal İbrani (Hebrew) imgesine erkeksi bir güzellik kazandıracağız. Yahudi ezilir ve kolayca korkuya kapılır; dolayısıyla İbrani gururlu ve bağımsız olmalıdır.”

“Hareket noktamız, bugünün tipik Yahudi’sini (Yid) alıp onun tam karşıtını........

© Birikim