Yaşam ölümün, ırmaklar denizin ve bilinen bilinmezin içinde kaybolacaktır.—Georges Bataille

Yaşam ölümün, ırmaklar denizin ve bilinen bilinmezin içinde kaybolacaktır.—Georges Bataille

Toplumsal ve politik bir boyut taşıyan arzunun sanat eserinin hem üretiminde hem de izleyiciyle kurduğu ilişkide belirleyici olmasından erotizmin sanat tarihinde nasıl meşrulaştırıldığı ya da bastırıldığına ve oradan bilhassa modern ve çağdaş sanatta bedenin ne şekilde estetize edildiğine uzanan meselelerle Eros ve Sanat, Ali Artun’un dizi editörlüğünde yayıma hazırlanan ve bizzat kaleminden çıkan yazıların toplamını oluşturur. Sanat ile arzu arasındaki ilişkiyi tarihsel ve kuramsal bir çerçevede inceleyen bu yazılarda yazar; çekim, yaratma dürtüsü ve estetik haz gibi daha geniş bir anlam alanında sunar arzuyu. Sanatın ortaya çıkışında ve algılanışında bu duyumun nasıl rol oynadığını farklı dönemler üzerinden tartışır. Yazımıza referans sağlayacak kısım ise Eros ve Sanat’ın açılış metni olan “Georges Bataille’da Erotizm ile Ölümün Birliği ve Sanat”tır.

Bir Katolik rahibi olmayı bırakıp edebiyata merak salan Georges Bataille; erotizm, ölüm, kurban, kutsallık, şiddet, sınır deneyimleri, haz ve tüm bunlarla sanat arasındaki ilişkileri incelemesiyle tanınan, 20. yüzyıl Fransız düşüncesinin en sıra dışı ve etkili figürlerinden biri. Onun erotizm-ölüm-sanat denklemini anlayabilmek için ilkin sanat üzerine yazılarını aynı düşünsel bütünün parçaları olarak okumak gerektiğinin bilincinde olmak elzem. 1993’ten bu yana Türkçeye çevrilen yapıtları arasında özellikle Cinsellikten Dinselliğe Erotizm, erotizmin ölümle ilişkisini doğrudan ele alırken Lanetli Pay’ı bu ilişkiye ekonomik ve ontolojik bir zemin yaratmasıyla iyiden iyiye okurun ilgisini çeker.Bataille’ın özellikle Lascaux Mağarası[1] ve tarihöncesi sanat üzerine düşünceleri erotizm, ölüm ve kutsallık arasında kurduğu ilişkinin estetik alandaki karşılığını ortaya koyar. Bu nedenle, yazarın sanat anlayışının mihrakında insanın kendi sınırlarını aşma arzusu bulunduğunu anlarız ki Eros ve Sanat’ın satırları arasında gezinirken Les Trois-Frères Mağarası’ndaki[2] Tanrı, insan-bizon çizimlerinin sayfalara konuk olduğunu görmüş oluruz.[3]

Peki, Bataille’ın erotizm düşüncesinin başlangıç noktası ne olabilir? Zannediyoruz ki bu yer insanın kendisini ayrı ve sınırlı bir birey olarak deneyimlemesi. Açacak olursak insanın kendi bedenine, yaşamına ve varlığına sahip ayrı bir varlık olduğunu düşünmesi de diyebiliriz. Bataille ise, bu durumu “süreksizlik” kavramıyla ifade eder. Ona göre her birey diğer bireylerden ayrılasıdır ve muhakkak kendi sınırları içerisinde var olur. Bu bireysel süreksizliğin kesin sınırlarını da tahmin edilebileceği üzere ortaya çıkaran ölümdür. Bundan ötürü, ölüm, Batailleca bireysel varoluşun sınırının ortadan kalkmasıdır. Gündelik yaşamında kendisini diğer insanlardan ayrı ve kapalı bir birey olarak deneyimleyen insan, erotizmin bu kapalılığı geçici olarak kırdığının ve bundan dolayı erotik deneyimin bireyin kendi sınırlarını aşmaya yönelik bir girişim hâlini aldığını fark edemez. Bireysel süreksizliği kesin olarak ortadan kaldıran ölüm anına kadar insan hayatında rol oynayan erotizm bu süreksizliğin sınırını yaşam payesinde –en azından bir süreliğine– aşmaya çalışır. Bataille, Cinsellikten Dinselliğe Erotizm kitabında temel düşünce olarak, ölümün bireysel süreksizliği sona erdirmesinin bir tür “varlığın sürekliliği”ne açılmasından dem vurur. Dolaylı olarak ölüm, bireysel varlığın sonu olduğu kadar, bireyselliğin sınırlarının ortadan kalkması anlamında değerlendirilmeli, deriz. Böylesi bir hâlin süreklilik imkânı taşıdığını ifade eder Artun.........

© Birikim