menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İstikrar: KKTC’de Müphemlik ve Siyasal Alan

8 0
12.11.2026

Caspar David Friedrich’in Sis Denizi Üzerinde Gezgin adlı tablosunda bir adam, sisle kaplı bir manzaraya izleyiciye sırtı dönük bir şekilde bakıyor. Bastığı kaya sağlam ama önündeki yol, ufuk ve zemin seçilmiyor. Seçime giden Kuzey Kıbrıs’ın siyasal alanı da bu sahneyi andırıyor. “İstikrar” sözcüğü ayakta durulacak bir zemin vaat ediyor; fakat o zeminin neyden oluştuğu, nereye uzandığı ve kimin sorumluluğunda olduğu çoğu zaman sisin içinde kalıyor. Bu durumda müphemlik kavramından yararlanmamız gerekli özellikle bu durum Bauman’ın (2017) ikircik dediği duruma yakındır. Bunu açacak olursak müphemlik ya da ikircil bir durumun, ilişkinin veya kavramın tek ve kesin bir kategoriye yerleştirilememesi, adlandırma ve sınıflandırma işlevinin tıkanmasıdır. Bu nedenle müphemlik, siyasal alanda kararın, sorumluluğun ve meşruiyetin kimde ve nerede olduğunun bulanıklaşması olarak düşünülebilir.

Yaklaşık üç hafta sonra Kuzey Kıbrıs’ta genel ve yerel seçimler aynı gün yapılacak. 6 Aralık’a kadar seçim tartışmalarında en sık duyacağımız kelimelerden biri yine “istikrar” olacak. Müphem olanın istikrarı hapsettiği bir yapıda istikrar kavramı erozyona uğrar. Buna rağmen Başbakan Ünal Üstel, iki seçimin aynı tarihte yapılmasını siyasi istikrarı sürdürme gerekçesiyle açıklarken muhalefet ise istikrar kadar, hatta ondan önce, güven kavramını öne çıkarıyor.[1] CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli’nin ülkenin itibarını ve güven veren yapısını yeniden kurma vaadi bu arayışın bir ifadesi.[2] Halbuki sözcükler farklı olsa da iki tarafın işaret ettiği ihtiyaç alabildiğince ortak; siyasetin ve kurumların üzerinde durabileceği sağlam bir zemin. İki tarafın da aynı yamaca, aynı sisin içinden baktığı söylenebilir. Tabloda sağlam olan kayadır, belirsiz olan önündeki yoldur; burada ise sağlam diye sunulan zeminin kendisi sisin içinde. İşte tam olarak seçim de bu zeminin nasıl kurulacağına ilişkin toplumsal bir karar anı olarak anlam kazanıyor.

İstikrar, karar kelimesiyle aynı Arapça kök ailesinden gelir. Karar, yalnızca bir hüküm vermek değil, bir yerde durmak ve orada sebat etmek anlamını da taşır. Sebat etmek ise amaçtan ve ilkelerden vazgeçmemek anlamında kullanılır. Bu açıdan bakıldığında istikrar, değişimin yokluğu değil; değişimin hangi kurallar içinde gerçekleşeceğinin bilinmesi, siyasal ve toplumsal hayatın öngörülebilir bir zemine kavuşmasıdır. Bir hükümetin görevde kalması, tek başına istikrarın varlığına işaret etmez. Asıl mesele, hükümetler değişse bile kurumların işleyişinin, hukukun ve kamusal sorumluluk düzeninin devam edebilmesidir. Bunu açacak olursak özellikle siyasal anlamda istikrar yönetim yapısının, kurumların ve siyasal ilişkilerin öngörülebilir, süreklilik taşıyan ve güven veren bir biçimde işlemesi olarak okunabilir. Buna rağmen istikrar, mutlaka değişmemek veya mevcut düzeni korumak demek değildir; değişim içinde de sağlanabilir.  Bu da ancak kurumsal güvenin tesis edilmesi, demokratik meşruiyetin güçlendirilmesi ve siyasal ilişkilerin öngörülebilir bir zemine kavuşturulmasıyla mümkündür.

Kuzey Kıbrıs’ın yakın siyasi geçmişi bu ayrımı görünür kılıyor. Meclis seçimleri için öngörülen beş yıllık süreye rağmen Ocak 2018 ve Ocak 2022'de seçimler vaktinden önce yapıldı; 2026'da da seçim, normal takvimin işaret ettiği Ocak 2027'den öne çekildi. Hükümet bunu “erken seçim” değil “öne alınmış seçim” olarak sunsa da YSK’nın resmî terimi “erken genel seçim”dir. Burada mesele yalnızca seçimlerin takvimden önce yapılması değil; siyasal aktörlerin ve kurumların ortaklaşa belirlenmiş bir takvime bağlı kalamamasıdır. İstisnanın tekrarlandığı yerde olağan düzen belirsizleşir. Böyle bir ortamda “istikrar” sözü, bir yandan duyulan ihtiyacı anlatırken diğer yandan mevcut düzensizliği görünmez kılan bir slogana da dönüşebilir.

Bu belirsizliğin önemli kaynaklarından biri, siyasal sistemin hükümet kurma ve sürdürme biçimidir. Yaklaşık 225 bin seçmen, 50 sandalyeli Meclis, nispi temsil sistemi ve yüzde 5 ülke barajı, çok partili ve koalisyonlu hükümetleri mümkün kılan bir yapı oluşturuyor. Koalisyon, kendi başına istikrarsızlık nedeni değildir; farklı toplumsal taleplerin temsiline imkân veren demokratik bir yöntemdir. Sorun, koalisyon ortaklığının ortak bir program ve kamusal sorumluluk etrafında kurulamaması, hükümetin devamının dar parti hesaplarına ve karşılıklı pazarlıklara bağımlı hâle gelmesidir. Bu durumda her ortak yalnızca hükümetin kaderinde değil, hükümetten çıkışın zamanlamasında da söz sahibi olur. Yönetme kapasitesi, ortak bir siyasal yön tayin etmekten çok ortakların birbirini idare etmesine indirgenir. Bu tablo, masaya hangi partilerin oturduğundan çok masanın nasıl kurulduğuna işaret eder; masa aynı kaldıkça oturanların değişmesi müphemliği gidermez.

Seçim takvimi ile Girne açıklarında yaşanan gemi faciası arasındaki ilişki, sıklıkla olduğundan daha doğrudan sunuluyor. 6 Aralık tarihi faciadan önce belirlenmişti: UBP grubu Haziran’da bu tarihte görüş birliğine varmış, Başbakan Üstel ağustos başında iki seçimin aynı gün yapılacağını açıklamış, Bakanlar Kurulu da ağustos ayının ikinci yarısında kararı koalisyon ortaklarının tamamının katılımıyla oybirliğiyle almıştı. 30 Ağustos’ta Girne’den hareket eden yolcu gemisinin alabora olmasının ardından Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı görevden alındı, Yeniden Doğuş Partisi de 2 Eylül’de hükümetten çekildi. Yani facia seçim tarihini doğurmadı; koalisyonun yapısını değiştirdi ve seçimin Meclis’teki sürecini yürütmeyi, UBP-DP hükümetinin sırtına bıraktı. Meclis, tarihi ilk kez 10 Eylül’deki olağanüstü toplantıda ivedilikle gündemine aldı, nihai karar ise 8 Ekim’de verildi. Bu sıralama önemlidir, çünkü facia ile seçim takviminin birbirine bağlanmasının nedeni, tarihin facia yüzünden belirlenmesi değil, Meclis’teki resmî sürecin facianın hemen ardından tamamlanmasıdır. Elbette böylesi bir olayın ardından siyasi sonuçların doğması doğaldır. Ancak kamusal sorumluluğun yalnızca görev değişiklikleri ve koalisyon dengeleri üzerinden tartışılması yeterli değildir. Öncelikle olayın nedenleri, denetim mekanizmalarının işleyip işlemediği ve hangi kurum ya da makamın hangi sorumluluğu........

© Birikim