Bu yazıda hem yabancı uçakların İstanbul harici şehirlerimize uçmasını sağlayacak politikaları hem de THY başta olmak üzere havacılığımızı ilerletecek önerileri, ilgili politika yapıcılarımızın değerlendirmesine sunalım.

THY’ye daha çok uçak alalım, böylece ülkemize daha çok turist gelsin, daha çok para bıraksın; nasıl fikir?

Açıkçası biraz sığ bir fikir. Önerme yanlış değil ama ülkemize turist getirmek için çok pahalı bir yöntem. Bir ticari yolcu uçağı fiyatı 100 milyon dolardan başlıyor, 350’ye kadar yolu var. Tamamı ABD’ye, Avrupa’ya ödeniyor. Üzerine bakımı var, benzini var; hepsi yurt dışına çuval ile ödeme yapmak demek. Üstelik uçağı alıp İstanbul hattına koyuyoruz, uçakla uçanların çoğu dıştan dışa aktarma yolcuları oluyor. Neden biz kıt sermayemiz ile yabancı yolcuların seyahatini bu şartlarda finanse edelim?

Ekonomist jargonu ile ifade edersek, THY filosunu büyütmenin marjinal faydası azalıyor. Satın alınan ve hatta konan her bir yeni uçak, bir öncekinden daha az fayda ve millî gelir artışı yaratıyor.

Gelin bu uçak alımı maliyetini yabancı ülkelere yıkalım ama yine de turistleri bize getirmelerini isteyelim. Bu stratejiyi ne kadar başarı ile uygulayabilirsek, turizm gelirimizi o kadar hızlı büyütürüz.

Bu stratejide sorun şu: Yabancı ülkeler ve uçakları zaten Türkiye’ye uçuyorlar ama sadece İstanbul’a geliyorlar. İkinci bir destinasyon açmıyorlar. Bazı büyük oyuncular sezonsal olarak Antalya’ya da uçuş koyuyorlar, o kadar. Yani İstanbul’dan sonra gelen ikinci, üçüncü, dördüncü şehirlerimiz yeterince cazip değil, çekici değil.

İşte tam olarak bizim yurt dışındaki büyükelçilerimizi, sivil havacılık yetkililerimizi ve üst düzey siyasi ziyaretleri kullanarak yapmamız gereken değişiklik budur. Yabancı havayollarına gerek havuç gerek sopa yöntemi ile İstanbul harici ilave Türk şehirlerine uçuş koymalarını sağlamalıyız.

Bu önemli konu çünkü turistler defalarca aynı şehre gelmek istemiyorlar. İstanbul’u gördüyse bir sonraki sefere başka bir şehri görmek istiyor. Ama kendi alışık olduğu ülkesinin havayolu sadece İstanbul’a direkt uçuş yapıyor. Turistin elinde misal 6 aylık Türkiye vizesi var; İstanbul’a geldi, gezdi, döndü. Bir sonraki seferki tatilinde belki 2 aylık Türkiye vizesi kalmış olacak ve Türkiye’de farklı bir şehri gezmeyi değerlendirecek ama uçuş yok. Veya belirli bir havayolundan mil puanları var, onlarla bedava uçacak. İşte bu turistleri kaçırmamalıyız.

Bu yazıyı yazarken açıkçası aklımda son kez Fas’a gittiğimde konuştuğum insanlar vardı. Bunlara Avrupa vize vermiyor. Tatile gidecekler; İstanbul’a gelmişler ve çok sevmişler. Aktarmasız uçuş olsa İzmir’e, Ankara’ya, Antalya’ya da gelecek ama yok. Onun yerine Dubai’ye gidiyor, Mısır’a gidiyor.

İşte bu noktada şunu sormalıyız. Misal Fas dedik. Fas’ın millî havayolu Air Maroc. Air Maroc yaklaşık 100 şehre doğrudan uçuyor. Sizce bu 100 destinasyon arasında kaç Türk şehri var? Sadece 1 tane; o da İstanbul. O da sadece Casablanca’dan İstanbul’a.

Fas yerine misal Cezayir’e bakalım. Millî havayolları Air Algérie 80 destinasyona uçuyor. Başkent Cezayir şehrinden sadece İstanbul’a uçuyor ve sezonsal olarak Antalya’ya uçuyor. Bu kadar.
Örnekleri çoğaltabiliriz. Dikkatinizi çekerim: Fas, Cezayir halkları en çok Türkiye’ye gelmek isteyen halklar. Para problemleri var. Bilet parasını, otel parasını denkleştirse gelecek. Yani potansiyel talep Fas’ın her şehrinde mevcut.

Gelin İngiltere örneğine bakalım. Bayrak taşıyıcı havayolu British Airways. Yüzlerce destinasyona uçuyor. Türkiye’de nereye uçuyor? Sadece İstanbul’a sürekli uçuyor, bazı yazlık şehirlerimize sezonsal uçuyor. Bu da yetersiz.

British Airways deyip geçmeyelim. Bunların bir sadakat programları var; market alışverişinizde, benzin alırken, kredi kartı harcarken filan hep puan kazanıyorsunuz ve o puanlarla British Airways (BA) ile uçuyorsunuz. Ayrıca ülkenin en iyi terminali olan Heathrow Terminal 5 bu firmaya tahsis edilmiş durumda. Yani biz İngiliz şehirlerine daha çok THY uçağı da koysak, o adam gene BA ile uçacak; çünkü puanları ile bedava uçuyor ve en iyi terminali kullanıyor. Artık BA nereye uçuyorsa tatilini o destinasyonlar arasından seçecek.

Peki, asıl meseleye gelelim. Bir turist, İstanbul harici bir Türk şehrine neden gelmek istesin? Yazlık mekânları bir kenara bırakıyorum; yani şehir gezmek için İstanbul dışında İzmir’e, Ankara’ya neden gelsin? İşte turist perspektifinden bakarsanız bu sorunun cevabını vermek kolay değil.

Geldiğimiz noktada ev ödevimiz de ortaya çıkıyor. Bizim İzmir, Ankara gibi — biraz itelesek yabancı turistik potansiyeli olabilecek — şehirlerimizi turiste çekici hâle getirecek şekilde tedbirleri almamız, yatırımları yapmamız gerekli. Turizm Bakanlığı başta olmak üzere ilgili bakanlıkları bu konuda görevlendirmek uygun olur. Ne yapıp etsinler, bu şehirleri yabancı turist için çekici hâle getirsinler. Bundan sonra da Hariciyemiz ve ilgili birimlerin çalışmaları ile ilgili ülkelerin bayrak taşıyıcı havayollarına Ankara, İzmir gibi şehirlere tarifeli sefer koydurtmayı başarmamız gerekir.

Turistlerin bir şehri gezmek için beklentilerinin asgarisi bellidir. Şehrin merkezi turistik olacak, yürünerek saatlerce gezilebilir büyüklükte olacak, fazla kaos olmayacak, bol sayıda ilgi çekici dükkânlar, kafeler olacak, zevkle yiyip içebileceği seçenekler olacak, düzgün oteller olacak, ilginç müze, kilise, cami vs. atraksiyon olacak, merkezden civar şehir merkezlerine kolay bağlantı olacak vs.

Ankara ve İzmir için bu standartları yakalamaktan uzak değiliz. Unutmayalım, buralara gelen turistler zaten İstanbul’u önceki tatillerinde görmüş turistler olacak; yani beklenti eşikleri hayli yüksek olacak.

Diğer önemli avantaj ise şu olacaktır. Misal Air Maroc, Türkiye’de İstanbul’un yanına bir destinasyon daha açtığı zaman, gelecek turistlerin sadece İstanbul’da kalmasına gerek kalmayacak. İstanbul’a gelip bir hafta sonra misal İzmir’den dönüş yapabilecek. Böylece Türkiye’de ortalama kalış süreleri ve harcadıkları para artacak. Turist Ege Bölgesi’ni gezerek farklı şehirlerin ekonomisini de kalkındırabilecek. Tur firmalarının buna uygun gezmeli paketler yapabilme imkânı oluşacak.

Bu stratejiyi uygulayabilirsek kısa dönemde hangi yeni hatların açılmasını bekleyebiliriz? Örnek verelim:

Air Maroc: Marakeş–İzmir; Rabat–Ankara
Air Algérie: Cezayir (başkent)–İzmir; Cezayir........

© Aydınlık