Tonka, 5 Ekim 1991'de, Kaliforniya'daki Working Wildlife adlı bir egzotik hayvan üretim çiftliğinde doğdu. ABD’de bu kuruluşların yasal gereklilikleri yerine getirenlerine ruhsat verildiği için, bu da ruhsatlı işletmelerden biriydi. Eğlence sektöründen gelen hayvan oyuncu talebini karşılama gerekçesiyle aslanları, ayıları, kaplanları, şempanzeleri çiftleştiriyor, doğalarına uygun olmayan yerlerde tutuyor, sonunda kiralıyordu; yaşı geçenleri sirklere, hayvanat bahçelerine satıyordu.

Tonka da bu envanterin bir parçası olarak dünyaya geldi ve bütün hayvan oyuncular gibi daha çok küçükken, filmlerde kullanılmak üzere annesinden koparıldı. Şempanzeler sinemada genellikle yavruyken kullanılır; büyüyüp söz dinlemez olduklarında pek çoğu üreticilere ya da yol kenarı hayvanat bahçelerine satılır. Tonka da 90'lı yılların sonunda George of the Jungle, Babe: Şehirdeki Domuz ve Buddy filmlerinde oynatıldı. 2003'e gelindiğinde kullanılamayacak kadar büyümüştü; Missouri'deki bir üretim çiftliğine gönderildi. Chimparty adıyla kurulan bu tesis, eğlence için hayvan kullanımına yönelik eleştirileri savuşturmak için sonradan Missouri Primate Foundation adını aldı. Tonka yaklaşık 20 yılını, yüksek zekâlı bir canlının ihtiyaç duyduğu alandan ve uyarımdan yoksun kafeslerde geçirdi. Ekranda milyonların gördüğü bir yüz; ekranın dışında kimsenin görmediği bir beden.

Hapsedilen, kiralanan, çalıştırılan, öldü denen Tonka

Tonka'nın başına gelenlerin çoğu yasadışı değildi. Bir üretim çiftliğinde doğması, annesinden koparılması, filmlerde oynatılması, yıllarca dar kafeslerde tutulması, hepsi mevcut düzenlemeler içinde meşru sayılan işlemlerdi. Şiddet yasanın dışında değil, tam içinde işliyordu. Bir hayvanı yok saymanın en kestirme yolu da çoğu zaman yasayı çiğnemek değil, onu kayıtta öldürmektir. PETA, 2017'de koşulları nedeniyle Missouri Primate Foundation'a dava açmıştı. Tesisin geleceği ve şempanzelerin kime bırakılacağı üzerine süren mücadelenin ortasında Tonka ortadan........

© Agos