Bizzat Mustafa Kemal Atatürk'ün Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verdiği 29 Ekim 1923 tarihli teklifin kabulü ile, ülkemizin yönetim şekli cumhuriyet olarak değiştirilmişti. Gerek Mustafa Kemal'in Avusturya'nın ünlü gazetesi Neue Freie Presse'e 22 Eylül 1923'te verdiği ve İkdam gazetesinde de yayınlanan röportajında 'cumhuriyet rejiminden' bahsetmesi gerekse, 13 Ekim 1923 tarihinde bir grup milletvekilinin Ankara'nın başkent olmasına dair kanun teklifleri, cumhuriyet ilanının öncü hareketleri gibidir..Ve hatta, 102. yılını kutlayacağımız cumhuriyetimizin ilk hazırlıklarının, 24 temmuz 1923 yılında imzalanan Lozan antlaşması ardından başladığını söylemek mümkündür..

Lozan antlaşması, Türkiye gibi içinde bulunduğu coğrafyada en uzun siyasi geçmişi olan bir ülkenin, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan bir yok oluş tehlikesinin, Atatürk tarafından başlatılan Kurtuluş Savaşı ile bertaraf edilmesinin hukuki ve siyasi metnidir ve doğallıkla da yeni Türk devletinin uluslararası camiada tescili anlamına geliyordu. Ancak yönetim şeklinin belirlenmesi için üç ay kadar beklemek gerekecekti!

Esasen Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı süreçini anlamadan Cumhuriyeti kavramak imkansızdır. Balkan Savaşları döneminde o çoğrafya ülkelerinin neredeyse tek ortak dış politikası, Osmanlı Devleti'nin varlığının sona erdirilmesi amacına odaklanmış durumda idi. Nitekim Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan ve Karadağ, Rusya'nın katalizörlüğünde Balkan Birliği'ni oluşturarak 7 Ekim 1912 tarihinde savaş ilan ettiler ve Balkanlardaki Türk mevcudiyetini acımasızca katlettiler. Yedi ay sonra savaş sona erdiğinde, Balkanlardaki topraklarımızın büyük bölümünü kaybetmiştik ve 2.3 milyon yurtaşımızdan geriye kalan sadece1.4 milyon insandı. Yani bir milyon vatandaşın 632 bin 408'i kıyıma uğramış, geriye kalanlar da İstanbul ve Anadolu'ya kaçarak canlarını zorlukla kurtarabilmişlerdi. Ama Balkan Savaşlarının acısı unutulmadan, sıra tüm dünyayı etkileyecek küresel ilk savaş olan Birinci Dünya Savaşına gelecek........

© 9 Eylül Gazetesi