CHP 1992’de yeniden açıldığında elinde olan program metni 1976’da yazılmış olandı. Elbette SHP’nin 1985 Programı da aradaki boşluğu bir biçimde doldurmuştu. 1992 yılı itibariyle bakıldığında, 1976 sonrasındaki dönemde 1980 faşist darbesi yaşanmış, 24 Ocak Kararları ve ANAP iktidarı marifetiyle ülke ekonomisi IMF politikaları çerçevesinde önemli bir neoliberal altüst oluş sürecine zorlanmış, CHP’nin boşluğunu dolduracak olan SHP kurulmuş ve 1991 seçimleri sonucunda eski rakip DYP ile koalisyon hükümeti kurmuştu. CHP bu koşullarda yeniden kurulduktan sonra kendi 1994 Programını yazacak ve SHP ile 1995’teki birleşmesinden sonra da bu Program geçerli kalmaya devam edecekti.

1994’ten 14 yıl sonra 2008 yılında değişen koşullar gerekçesiyle CHP Programı yeniden yazılacak ve Kurultay onayından geçirilecekti. Şimdi 21 Kasım 2025 kamuoyuna duyurulan ve 29-30 Kasım 2025 Olağan Kurultayında onaylanması beklenen yeni bir Program taslağı oluşturulmuş durumda… Bu yazıda bu Programın kısa bir içerik analizi yapılmaya çalışılacak, 2008 Programı ile bazı açılardan karşılaştırılmasına da (ilgili program metninin sayfalarına göndermeler de yapılmaya çalışılarak) yer verilecektir.

2008 ile 1994 Programları (ve hatta SHP’nin 1985 Programı) kapsamları ve sistematikleri bakımından birbirlerine benzer programlardı. Elbette her biri kendi dönemlerinin dinamiklerini daha fazla yansıtan özellikler taşıyordu. 2008’den 17 yıl sonra yazılan 2025 Programının da elbette kendi döneminin ruhunu daha fazla yansıtıyor olması doğaldır. Ancak 2025 Programı ile kendisinden önceki programlar arasında bir kere önemli bir nicelik farkı bulunuyor. 2025 Programı öncüllerine göre oldukça kısa bir metin. “İçindekiler” ile birlikte yalnızca 130 sayfa. Oysa 2008 programı 344 sayfa. Sayfa uzunlukları ve yoğunlukları farklı olduğu için, daha gevşek yapılı 344 programı ölçütlerine göre 2025 programının yaklaşık 160 sayfa boyutunda olduğu da söylenebilir. Her durumda 2008 Programının yüzde 45’i boyutunda bir metinle karşı karşıyayız.

Öyle olunca bazı başlıkların metne hiç girmemesi veya çok özet biçimde ele alınması kaçınılmaz oluyor. Sektör politikalarında bu durum daha net ortaya çıkıyor. Yalnızca iki örnek verelim. 2025 Programında “Aktif sanayi politikaları” (s.44-45), 2008 Programında yer verilen sanayi bölümüne (s.188-215) kıyasla aşırı hacimsiz kalıyor. 2 sayfaya 27 sayfa! (İlkini 2 ile çarpsanız dahi arada 7 kat fark var). 2025 Programında, “Kırsal kalkınma, tarım, hayvancılık, ormancılık, gıda güvenliği ve güvencesi” başlıklarını içeren bölüm (s.46-49) yalnızca 4 sayfayken, 2008 Programında aynı konulara (s.215-240) 25 sayfa ayrılmıştı. Yoğunluk farkları giderilse bile, 2025’te 2008’in dörtte biri boyutunda bir tarım bölümü epey güdük görünüyor. Üstelik tarım sorunları azalmayıp katlanırken! (Bu arada bazı sistematik sorunları da yok değil: 2025 Programında “enerji ve madencilik” başlığı neden “sanayi” ve “tarım” gibi üretken sektörler başlıklarını izlemez de, araya turizm, kültür ve spor politikaları konulduktan sonra sıra ona gelir anlamak zor).

Buna karşılık dönemin koşulları gereği, birinci bölümde “demokrasi, yönetim, adalet” başlığına oldukça geniş yer ayrılmış. Adalet alt başlığına önemli bir yer ayrılması elbette anlaşılır; bunca adaletsizliğin biriktiği, özellikle de CHP belediyelerinin. Cumhurbaşkanı adayının ve bizzat Partinin kurumsal kimliğinin hedef alındığı bir ortamda başka ne beklenebilirdi? Giriş bölümünde de “CHP’nin temel ideolojik kaynakları”, “Neden yeni bir Program?” sorusu, “Hedefler” ve “Altı Ok”un yeni açılımlarına genişçe yer ayırma ihtiyacı hissedilmiş. Altı Ok bahsi her programda yer aldığı için karşılaştırmak ilginç olabilir: 2025 Programı bu alt-başlığa 2008 Programından daha fazla yer vermiş durumda…

2008 ve 2025........

© soL