İslam’da İlmin ve Âlimlerin Değeri
1) Kur’an- Kerim İlmin ve âlimlerin kıymetini en yüksek düzeyde şöyle ifade eder: (قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذٖينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذٖينَ لَا يَعْلَمُونَؕ اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ) “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl iz‘an sahipleri bunu anlar.”[1] Bu ayet genel olarak –hangi konuda olursa olsun– ilmin, yani doğru bilginin Allah katında mutlak bir değer olduğuna işaret eder. Ne var ki ayet, âlimlerin değerini ortaya koyduğu gibi ağır sorumluluklar altında olduklarını da ifade ediyor. Allah zımnen, “Ey âlimler, sorumluluğunuzun farkında olun” demek istiyor. İlmin değeri şuradan belli ki, kâinatta en yüksek hakikat olan iman da ilim sayesinde kazanılır. Nitekim İslâmî kaynaklarda ilim, “Bir şeyi gerçek yönüyle kavramak, gerçekle örtüşen inanç/itikad” şeklinde tarif edilir.[2]
2) Kur’an-ı Kerîm’de gerek dinî gerekse din dışı konularla ilgili olarak ilim kelimesi ve türevlerinin 750 defa geçmesi, bilginin ve bilimsel faaliyetlerin önemine işaret eder. Ayrıca Allah Kur’an’ın da Allah’tan Peygamber’e gelmiş bir ilim olduğunu ifade ederken şöyle buyuruyor: “Eğer sana gelen ilimden sonra Yahudilerin ve Hristiyanların arzularına uyarsan, bilesin ki artık Allah sana ne dost ne de yardımcı olacaktır”.[3]
Kur’an yine birçok vesileyle ilmî faaliyeti teşvik etmiş ve ilim adamlarının değerini vurgulamıştır. Şu ayetler dikkat çekici: 1) “Size ‘Artık oturduğunuz yerden kalkın, dağılın!’ dendiği zaman da kalkıp dağılıverin ki Allah, içinizden gerçekten iman etmiş olanların makamını bir derece ve imanla birlikte kendilerine ilim de verilmiş olanların makamlarını ise derecelerle yükseltsin”[4]; 2) “Eğer bilmiyorsanız bilenlere sorun.”[5] Bu iki ayet de ilim adamlarının değerini açıkça ortaya koymaktadır.
3) Müfessir Zemahşerî, ilk nazil olan surelerden olan Alak (İkra’) Suresinin ilk ayetlerini tefsir ederken şöyle der: “Allah insanlara bilmediklerini öğretmiş ve onlara en değerli şeyi, yazı nimetini ihsan etmiştir. Böylece onları cehalet karanlığından ilim aydınlığına çıkarmıştır. Bu durum, Allah’ın rahmaniyetini ve rahimiyetini belirgin şekilde gösterir. Eğer yazı olmasaydı ilimden ve ilmin insandan insana aktarılmasından söz etmek imkânsız olurdu.”[6]
4) Hz. Peygamber’in (sav) ilmi övmesi ve teşvik etmesiyle ilgili birçok hadis-i şerîf vardır.[7] Âlimleri peygamberlerin vârisleri olarak gösteren şu hadis onlardan birisidir: “Kuşkusuz âlimler Peygamberlerin varisleridir. Peygamberler arkalarında miras olarak para değil ancak ilim........© Risale Haber
