Barış Sahaya İner mi?

Barış Sahaya İner mi?

Amedspor’u yalnızca sportif sonuçları üzerinden anlamaya çalışmak eksik kalacaktır. Bir futbol kulübü aynı zamanda insanların kendilerini görünür hissettikleri bir sosyal alana dönüştü. Ancak bu durum Amedspor gerçeğine önemli toplumsal bir potansiyel kazandırdığı kadar ciddi bir risk yüklüyor.

Barış ne zaman olur? Yıllarca çatışan ve birbirine düşman aktörlerin aynı masaya oturduğu gün mü? Silahların sustuğu ve anlaşmaya varıldığı gün mü? Bunların her biri barış için gereklidir. Ama hiçbiri tek başına toplumun barışı içselleştirdiği anlamına gelmez. Çünkü çatışanlar anlaşabilir, parlamentolar kanun çıkarabilir, liderler el sıkışabilir; buna rağmen insanlar birbirlerini halen tehdit olarak görmeye devam edebilir. Barışın belki de en zor aşaması şiddetin bittiği an değil, toplumsallaştığı andır. Barışın çatışanların dilinden çıkıp sokağın, okulun, mahallenin ve gündelik hayatın diline girebilmesi gerekir. Bazen bunun gerçekleştiği yer bir parlamento değil, bir futbol veya rugby sahası olabilir.

Bir Ayrışma Sembolü: Springboks

Güney Afrika’nın rugby ile kurduğu sıra dışı ilişki bunun en çarpıcı örneklerinden biridir. Rugby beyaz Güney Afrika’nın dünyayla kurduğu en güçlü kültürel bağlar arasındaydı. Rugby, beyaz ve Afrikaner toplumunun güçlü kültürel sembollerinden biriydi ve uzun yıllar boyunca Güney Afrika’nın birleştirici gücü değil, ayrıştırıcı unsuru oldu. Apartheid yalnızca insanların nerede yaşayacağını, hangi okula gideceğini veya hangi siyasal haklara sahip olacağını belirlemiyor; spor dünyasını da ırksal sınırlar içerisinde şekillendiriyordu. Bu nedenle Springboks forması siyah Güney Afrikalıların önemli bir bölümü için ortak bir milli formadan çok, kendilerini dışlayan düzenin sembollerinden biriydi.

1960’lardan itibaren Güney Afrika’yı uluslararası alanda yalnızlaştırmayı amaçlayan apartheid karşıtı hareketler sporu da mücadele alanlarından biri haline getirdi. Güney Afrika takımlarının yurt dışı müsabakaları protestolarla karşılandı, karşılaşmalar tartışmaların merkezine yerleşti ve zaman içerisinde bu izolasyon uluslararası siyasi baskının parçalarından biri haline geldi. Apartheid’i rugby boykotlarının yıktığını söylemek elbette mümkün değildir. Böyle bir anlatı tarihsel mücadeleyi basitleştirmekle kalmaz, aynı zamanda Güney Afrika içerisindeki direnişin, ANC ve diğer siyasal hareketlerin, işçi örgütlenmelerinin, uluslararası ekonomik ve diplomatik baskının ve değişen dünya koşullarının rolünü küçümser. Ancak rugby, apartheid’i yalnızca Güney Afrika’nın iç meselesi olmaktan çıkarıp uluslararası kamuoyunun önüne taşıyan görünür alanlardan biri haline getirmiştir.

Güney Afrika’nın hikayesi bizi, Amedspor üzerine düşünmeyi ilginç kılan daha güncel bir soruya götürüyor: Üzerine yoğun kimlik ve siyasal anlamlar yüklenmiş bir futbol kulübü, zamanla yalnızca o kimliğin değil ortak hayatın parçasına dönüşebilir mi? 

Bir Sembolün Anlamını Değiştirmek

1994 yılında Güney Afrika ilk demokratik seçimlerini yaptı ve Nelson Mandela cumhurbaşkanı oldu. Apartheid hukuki olarak sona erdi. Yasalar ve düzenin değişmesi ise hafızanın değişmesi anlamına gelmedi. Siyahi Güney Afrikalılar onlarca yıllık baskının ve dışlanmanın hafızasını taşıyordu. Beyazların ise yeni düzende kendilerine ne olacağına ilişkin kaygıları vardı. Bir ülke kurulmuştu ama o ülkedeki insanların kendilerini aynı hikayenin parçası olarak hissedip hissetmeyeceği henüz belli değildi.

Bir yıl sonra Güney Afrika, Rugby Dünya Kupası’na ev sahipliği yaptı. Güney Afrika Milli Rugby takımı Springboks, yeni Güney Afrika’nın geçmişten devraldığı problemli sembollerden biriydi. Onu ortadan kaldırmak mümkündü. Mandela ise bu sembolü yok etmek yerine anlamını değiştirmeye çalıştığı başka bir yolu seçti. Springboks ambleminin milli rugby takımı için korunmasını destekleyip takımı sahiplendi. Siyahi Güney Afrikalılardan Springboks’un arkasında durmalarını istedi. Bunun muhatabı hem siyahi toplum hem de beyazlardı. Bir tarafa aidiyet duygusu aşılarken diğer tarafa da ülkenin dışına itilmeyecekleri mesajı veriliyordu.

24 Haziran 1995’te Güney Afrika ile Yeni Zelanda Dünya Kupası final maçına çıkarken Mandela sahaya takım kaptanının........

© Perspektif