menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Sayısal Çoğunluğun Hegemonyasında İşleyişini Kaybeden Parlamento

21 0
25.10.2026

Sayısal Çoğunluğun Hegemonyasında İşleyişini Kaybeden Parlamento

Sayısal Çoğunluğun Hegemonyasında İşleyişini Kaybeden Parlamento

Meclis çalışsın istiyoruz. Fakat Meclis, yalnızca iktidarın getirdiği metinleri hızla yasalaştırmak için çalışmasın. Vatandaşın hakkını korumak, yürütmeyi denetlemek, kanunları Anayasa’ya uygun yapmak ve millet iradesini gerçek anlamda temsil etmek için çalışsın.

Demokrasi sandıkla başlar ama sandıkta bitmez. Seçimler, demokratik meşruiyetin başlangıç noktasıdır; ancak bu meşruiyetin sürdürülebilir olması, kurumların anayasal yetki ve görevlerini ifa edebilmesiyle mümkündür. Demokratik bir sistemde denge sağlayıcı kurumların başında Türkiye Büyük Millet Meclisi gelir.

TBMM, millet iradesinin tecelli ettiği yerdir. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ndeki bütün eksikliklere ve kaybettiği işlevine rağmen TBMM, kanunların yapıldığı, yürütmenin denetlendiği, farklı toplumsal taleplerin temsil edildiği ve siyasal uzlaşının inşa edildiği anayasal zemin olması gerekir.

Bu yazı TBMM işleyişini, yasama faaliyetleri açısından ele alacaktır. Denetleme fonksiyonuna ilişkin de müstakil bir yazıya ihtiyaç olacaktır.

Parlamentonun gücü; kanunların hazırlanış usulleri, komisyon ve Genel Kurulda muhalefetin metinlere ne ölçüde katkı yapabildiği, yasa teklifleriyle ilgili kesimlerin sürece katılıp katılmadığında aranır.

Anayasa’da açıkça ve münhasıran milletvekiline tanınan bir hak olarak kanun teklifleri Anayasa’ya aykırı bir şekilde yürütme tarafından hazırlanıp vekillerin imzası ile sunuluyor, komisyonlar müzakere zemini olmaktan çıkarılıyor. Kanun teklifleri, ilgili tarafların görüşleri alınmadan ilerletiliyor. Genel Kurul aşamasında ise son dakika önergeleriyle tekliflerin kapsamı değiştirilebiliyor, milletvekillerinin yeterince incelemediği, kamuoyunun tartışma fırsatı bulamadığı düzenlemeler birkaç saat içinde muhalefetin sesini kısan usullerle yasalaştırılabiliyor.

İşlevsizleştirilen Muhalefet

Muhalefet; toplumun farklı kesimlerinin sesini yasama sürecine taşır, eksiklikleri gösterir, alternatif üretir ve çıkarılacak kanunların daha nitelikli hale gelmesine katkı sunar. Yasa yapım sürecinin dışında tutulan muhalefetin alanı sadece konuşmalarla sınırlandırılmış durumdadır. Muhalefetin fonksiyonunun etkisizleştirilmesi, muhalefet partilerinden önce yasama organını zayıflatır.

Muhalefet milletvekillerinin kanun teklifleri komisyon raflarında bekletiliyor. Muhalif milletvekillerinin komisyonlarda dile getirdiği teknik ve anayasal uyarılar, içeriğine bakılmadan siyasal aidiyetine göre reddediliyor.

Böyle bir düzen, parlamentoyu sayısal çoğunluğun, bürokrasinin önerilerini tescil ettiği bir yapıya doğru sürüklüyor. Oysa demokrasi yalnızca çoğunluğun yönetme hakkını değil, azınlığın konuşma ve denetleme hakkını da güvence altına alır. Çoğunluğun gücü farklı sesleri susturmak için değil, onları dinleyerek daha güçlü bir meşruiyet üretmek için kullanılmalıdır.

Torba Kanun, Temel Kanun, 48 Saat Kuralı

Son yıllarda yasama faaliyetlerinde giderek yaygınlaşan torba kanun uygulamaları da yasama kalitesizliğindeki düşüş sorunun önemli bir parçası haline gelmiştir. Birbiriyle doğrudan ilgisi bulunmayan çok sayıda düzenleme tek bir teklif içine yerleştirilmekte, teklifin başlığı ile içeriği arasındaki bağ zayıflatılmakta, ilgili ihtisas komisyonlarının devre dışı bırakılması sonucunda milletvekillerinin her maddeyi kendi bağlamı içinde değerlendirme imkânı daraltılmaktadır. Torba kanunlar tercihen ve çoğunlukla Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmektedir. İhtisas komisyonlarını devre dışı bırakan bu tercih Plan ve Bütçe Komisyonu’nu adeta Genel Kurul’un alt komisyonuna dönüştürmektedir. Bu konuda en çarpıcı örnek 5275 sayılı Kanun’un 10. Maddesi ile infaz düzenlemesinin Plan ve Bütçe Komisyonu’ndan geçirilmiş olmasıdır.

Bu tabloya bir de “temel kanun” uygulaması eklenmektedir. İçtüzük’ün 91’inci maddesinde düzenlenen temel kanun yöntemi, bir hukuk dalını sistematik ve kapsamlı biçimde düzenleyen metinler için öngörülmüş istisnai bir usuldür. Buna rağmen gerçek anlamda temel kanun niteliği taşımayan birçok torba teklif bu usulle görüştürülmektedir.

İlk etapta bir İçtüzük tercihi gibi görünen bu yöntemler, iktidarın anti-demokratik yönetim karakterinin bir parçasına dönüşmektedir. Konuşma süreleri kısaltılmakta, maddeler üzerinde ayrıntılı tartışma yapılması güçleştirilmekte, muhalefetin onar dakika sürecek maddeler hakkında değerlendirme yapma hakkı beşer dakikalık değişiklik önergeleriyle sınırlandırılmaktadır. Kanun teklifi, çoğunluk iradesiyle “temel kanun” olarak nitelendirildiği anda Meclis’in tartışma kapasitesi fiilen daraltılmaktadır.

İçtüzük’ün 52’nci maddesinde yer alan kırk sekiz saat kuralı, komisyon raporunun dağıtılmasından sonra belli bir sürenin geçmesi; milletvekillerinin metni inceleyebilmesi, muhalefet şerhlerinin görülebilmesi, teklifin kamuoyu tarafından izlenebilmesi ve Genel Kurul görüşmelerinin hazırlıksız yürütülmemesi için getirilmiş bir güvencedir. Bu sürenin aşındırılmasının rutine dönmesi, milletvekilinin kanun yapma görevini şekli bir katılım düzeyine indirgemektedir.

Yasama faaliyeti aceleye getirildikçe hata ihtimali artmakta, hatalı düzenlemeler Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edilmekte ve iptal edilen hükümler yerine yeni, benzer ve çoğu zaman geçici düzenlemeler yapılmaktadır. Bunun sonucunda hukuk düzeni; vatandaşın öngörmekte, idarenin ise uygulamakta zorlandığı sürekli değişen bir metinler alanına dönüşmektedir.

Meclis’in Çalıştırılmaması

28. Dönem, 4. yasama yılında Genel Kurul’un çok sayıda birleşimi toplantı veya karar yeter sayısı sağlanamadığı için kapanmıştır. İktidar sıralarında yeterli katılımın bulunmaması nedeniyle TBMM’nin çalışamadığı günlerin sayısı, birkaç sebeple açıklanamayacak bir düzeye ulaşmıştır.

Bu dönemde 17 birleşim toplantı yeter sayısı bulunamadığı için kapanmış, 7 birleşim ise Başkanlık Divanı teşekkül etmediği için açılamamıştır. Genel Kurul’un Danışma Kurulu önerileriyle 8 gün hiç toplanılmamış olması da bu tabloyu tamamlamaktadır. Örneğin AK Parti grup önerisi ile NATO zirvesinin yapılacağı 7, 8 ve 9 Temmuz tarihlerinde Genel Kurul çalışmamıştır. Yani 32 iş günü Meclis çalışamamıştır. Meclis’in olağan çalışma günlerinin haftada üç günle (salı, çarşamba, perşembe) sınırlı olduğu dikkate alındığında, bu 11 hafta çalışılamadığı anlamına gelir. Bir yasama yılı 9 ay yani 36 hafta ise, karşımıza iktidarın tercihleri veya iktidar milletvekillerinin Meclis Genel........

© Perspektif